Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2026-01-08

Μέρος 1: Εισαγωγικά

Μέθοδοι γνώσης

Μέθοδος της εμμονής: διατήρηση πεποιθήσεων χωρίς έλεγχο.
Μέθοδος της αυθεντίας: στροφή σε “ειδικούς” ή ηγέτες.
Μέθοδος της διαίσθησης: βασίζεται στο “αυτονόητο”.
Επιστημονική μέθοδος: αυτοκριτική και αυτοδιορθωτική.

Η επιστημονική μέθοδος

Αντικειμενικότητα: κρίση ανεξάρτητη από προσωπικές προτιμήσεις.
Επαναληψιμότητα: σαφείς μέθοδοι ώστε να μπορούν τρίτοι να αναπαράγουν τα αποτελέσματα.

Είδη συλλογισμού

Επαγωγικός: από την παρατήρηση περιορισμένων γεγονότων στη γενίκευση.
Παραγωγικός: εξαγωγή συμπερασμάτων από γενικές αρχές/θεωρίες.

Βήματα επιστημονικής μελέτης

Επιλογή/ορισμός προβλήματος.
Συλλογή δεδομένων.
Ανάλυση δεδομένων.
Εξαγωγή συμπερασμάτων.

Περιορισμοί της επιστημονικής μεθόδου

Δεν απαντά σε ηθικά/φιλοσοφικά ερωτήματα (π.χ. αξίες).
Μελέτη απλοποιημένης εκδοχής της πραγματικότητας.
Παρουσία σφάλματος μέτρησης.

Εκπαιδευτική έρευνα

Τυπική και συστηματική εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου στη μελέτη εκπαιδευτικών προβλημάτων.
Σκοπός: βελτίωση της διδακτικής πράξης.

Προσεγγίσεις

Διερευνητική: αναζήτηση μοτίβων και παραγωγή θεωρίας.
Επιβεβαιωτική: έλεγχος συγκεκριμένων υποθέσεων βάσει υφιστάμενων θεωριών.

Ποσοτική έρευνα

Αξιολόγηση αντικειμενικών θεωριών μέσω σχέσεων μεταξύ μεταβλητών.
Χρήση αριθμητικών δεδομένων και στατιστικής ανάλυσης.

Ποιοτική έρευνα (ορισμός)

Κατανόηση νοημάτων που αποδίδουν άτομα ή ομάδες σε κοινωνικά ζητήματα.
Δεδομένα σε φυσικό πλαίσιο, επαγωγική ανάλυση.

Ερωτήσεις

Σωστό/Λάθος

Η επιστημονική μέθοδος μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια σε όλα τα ερωτήματα που αφορούν προσωπικές αξίες και ηθικά διλήμματα.
Στην ποσοτική έρευνα, ο ερευνητής επιδιώκει να είναι αποστασιοποιημένος από το αντικείμενο μελέτης.
Ο παραγωγικός συλλογισμός κινείται από το γενικό (θεωρία) προς το ειδικό (πρόβλεψη).
Η εκπαιδευτική έρευνα διαφέρει από τη γενική επιστημονική έρευνα ως προς τον στόχο, καθώς εστιάζει αποκλειστικά στη βελτίωση της διδακτικής πράξης.

Απαντήσεις

Λάθος (Η επιστημονική μέθοδος δεν μπορεί να αξιολογήσει ζητήματα προσωπικής φιλοσοφίας, ηθικής και αξιών).
Σωστό (Η αντικειμενικότητα στην ποσοτική έρευνα απαιτεί ο ερευνητής να μην επηρεάζει τα δεδομένα).
Σωστό (Αυτός είναι ο ορισμός του παραγωγικού συλλογισμού: από τη γενική αρχή στην πρόβλεψη).
Λάθος (Η εκπαιδευτική έρευνα περιλαμβάνει και τη “Βασική έρευνα” που στοχεύει στην επέκταση της θεωρίας/γνώσης, όχι μόνο στην άμεση πρακτική εφαρμογή).

Σενάριο

Σενάριο: Ένας/Μία νηπιαγωγός παρατηρεί ότι 5 παιδιά στην τάξη του/της παίζουν πιο ήσυχα όταν ακούγεται κλασική μουσική. Συμπεραίνει ότι “η κλασική μουσική ηρεμεί όλα τα νήπια”.

Τι είδους συλλογισμό χρησιμοποίησε ο/η νηπιαγωγός;
Ποια μέθοδος γνώσης χρησιμοποιήθηκε;

Απαντήσεις

Είδος συλλογισμού: Χρησιμοποιήθηκε ο επαγωγικός συλλογισμός. Ξεκίνησε από μια περιορισμένη παρατήρηση (5 παιδιά) και κατέληξε σε έναν γενικό κανόνα (όλα τα νήπια).
Μέθοδος γνώσης: Διαίσθηση.

Μέρος 2: Σχεδιασμοί ποσοτικής έρευνας

Τύποι ποσοτικών σχεδιασμών

Έρευνα ερωτηματολογίου.
Συσχετιστική έρευνα.
Αιτιώδης-συγκριτική έρευνα.
Πειραματική έρευνα.
Έρευνα ενός υποκειμένου.

Έρευνα ερωτηματολογίου

Συλλογή τυποποιημένων πληροφοριών από δείγμα πληθυσμού.
Μελέτη στάσεων, αντιλήψεων ή χαρακτηριστικών.

Συγχρονικές και διαχρονικές μελέτες

Συγχρονική: δεδομένα σε μία χρονική στιγμή (“φωτογραφία του τώρα”).
Διαχρονική: επαναλαμβανόμενες μετρήσεις στον χρόνο για μελέτη μεταβολής.

Συσχετιστική έρευνα

Μέτρηση δύο ή περισσότερων μεταβλητών στο ίδιο δείγμα.
Υπολογισμός συντελεστή συσχέτισης (-1 έως +1).
Προσοχή: η συσχέτιση δεν συνεπάγεται αιτιότητα.

Αιτιώδης-συγκριτική έρευνα

Προσπάθεια εντοπισμού αιτίας για υφιστάμενες διαφορές μεταξύ ομάδων.
Συχνά ονομάζεται ex post facto (μετά τα γεγονότα).

Τύποι ερευνών

Αναδρομική: ξεκινά από το αποτέλεσμα και κοιτάζει πίσω (π.χ. αρχεία).
Προοπτική: ξεκινά από την αιτία και παρακολουθεί τους συμμετέχοντες προς τα εμπρός.

Πειραματική έρευνα

Χειρισμός ανεξάρτητης μεταβλητής και έλεγχος εξωγενών συνθηκών.
Τυχαία ανάθεση σε ομάδες.
Στόχος: τεκμηρίωση σχέσης αιτίας-αποτελέσματος.

Έρευνα με ένα υποκείμενο

Μελέτη αποτελεσματικότητας παρέμβασης σε ένα άτομο ή τάξη.
Το υποκείμενο λειτουργεί ως ομάδα ελέγχου του εαυτού του (μετρήσεις πριν/μετά).

Ερωτήσεις

Πολλαπλής επιλογής

Μια νηπιαγωγός εφαρμόζει μια νέα μέθοδο διδασκαλίας μόνο στο Τμήμα Α και την κλασική μέθοδο στο Τμήμα Β. Στο τέλος μετράει τις επιδόσεις. Τι είδους έρευνα διεξάγει;

α) Πειραματική έρευνα
β) Αιτιώδη-συγκριτική έρευνα
γ) Έρευνα ενός υποκειμένου
δ) Συσχετιστική έρευνα

Η απάντηση είναι το (β)

Διότι οι ομάδες προϋπήρχαν και δεν έγινε τυχαία ανάθεση των μαθητών, άρα δεν έγινε πείραμα.

Πολλαπλής επιλογής

Σε ποια από τις παρακάτω περιπτώσεις μπορούμε να ισχυριστούμε με βεβαιότητα σχέση αιτίου-αποτελέσματος;

α) Όταν βρούμε πολύ μεγάλη συσχέτιση σε μια συσχετιστική έρευνα.
β) Όταν συγκρίνουμε αναδρομικά παιδιά με και χωρίς μαθησιακές δυσκολίες.
γ) Όταν ο ερευνητής έχει κάνει τυχαία ανάθεση.
δ) Σε μια διαχρονική έρευνα ερωτηματολογίου που κράτησε 5 χρόνια.

Η απάντηση είναι το (γ)

Είναι η μόνη επιλογή που ορίζει πείραμα.

Πολλαπλής επιλογής

Ένας/Μία ερευνητής/τρια εντοπίζει 100 παιδιά που είναι ήδη “εθισμένα” στα ηλεκτρονικά παιχνίδια και 100 που δεν παίζουν καθόλου. Στη συνέχεια, εξετάζει τους βαθμούς τους. Η μελέτη αυτή είναι:

α) Πειραματική
β) Προοπτική αιτιώδης-συγκριτική
γ) Αναδρομική αιτιώδης-συγκριτική
δ) Διαχρονική έρευνα ερωτηματολογίου

Η απάντηση είναι το (γ)

Ξεκινάει από μία υφιστάμενη κατάσταση/έκθεση για να μελετήσει το αποτελέσμα ενδιαφέροντος.

Πολλαπλής επιλογής

Αν μια έρευνα συσχέτισης 10 ατόμων δείξει ότι “όσο πιο πολλά βιβλία υπάρχουν στο σπίτι, τόσο αυξάνεται η βαθμολογία του παιδιού”, ο κίνδυνος λανθασμένης ερμηνείας οφείλεται συνήθως:

α) Στο χαμηλό δείγμα.
β) Στην επίδραση τρίτων μεταβλητών.
γ) Στο ότι η συσχέτιση είναι αρνητική.
δ) Στο ότι χρησιμοποιήθηκε διατάξιμη κλίμακα.

Η απάντηση είναι το (β)

Μέρος 3: Σχεδιασμοί ποιοτικής έρευνας

Χαρακτηριστικά ποιοτικής έρευνας

Ευέλικτο σχέδιο, αναδυόμενα ερωτήματα.
Συλλογή δεδομένων στο φυσικό πεδίο.
Ερευνητής ως βασικό όργανο συλλογής.

Τεχνικές συλλογής δεδομένων

Παρατήρηση.
Συνέντευξη.
Ερωτηματολόγια (ανοικτού τύπου).
Αρχειακά δεδομένα.

Παρατήρηση

Συλλογή άμεσης περιγραφής και αναστοχασμού.
Συμμετοχική: εμπλοκή του ερευνητή στην κατάσταση.
Αποστασιοποιημένη: καταγραφή χωρίς αλληλεπίδραση.

Συνεντεύξεις

Αδόμητες: μοιάζουν με ελεύθερη συζήτηση.
Δομημένες: συγκεκριμένο σύνολο ερωτήσεων για όλους.
Δυνατότητα εμβάθυνσης και διευκρινίσεων.

Εγκυρότητα στην ποιοτική έρευνα

Περιγραφική: ακρίβεια περιγραφής.
Επεξηγηματική: ορθότητα νοήματος συμπεριφορών.
Θεωρητική: σύνδεση με ευρύτερη θεωρία.
Εγκυρότητα αποτίμησης: αντικειμενικότητα παρουσίασης.

Αφηγηματική έρευνα

Μελέτη της ζωής ατόμων μέσω των ιστοριών τους.
Επαναδιατύπωση ιστοριών σε χρονολογική σειρά.
Σύνδεση προσωπικής εμπειρίας με κοινωνικό πλαίσιο.

Εθνογραφική έρευνα

Μελέτη πολιτισμικών προτύπων και κουλτούρας ομάδας.
Μακροχρόνια ενασχόληση στο πεδίο.
Χρήση σημειώσεων πεδίου.

Ρόλοι εθνογράφου-παρατηρητή

Ενεργός: συμμετέχει πλήρως (π.χ. διδάσκει).
Προνομιούχος: εναλλάσσει παρατήρηση και συμμετοχή.
Παθητικός: μόνο παρατηρεί χωρίς παρέμβαση.

Έρευνα με μελέτη περίπτωσης

Διερεύνηση σε βάθος ενός “περιορισμένου συστήματος” (μαθητής, τάξη, σχολείο).
Απαντά στο “πώς” και “γιατί”.
Χρήση πολλαπλών πηγών δεδομένων.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Ένας ερευνητής βρίσκεται μέσα σε μια τάξη νηπιαγωγείου. Για κάποια διαστήματα βοηθάει τα παιδιά στις δραστηριότητες, ενώ για κάποια άλλα κάθεται στην άκρη και κρατάει σημειώσεις χωρίς να παρεμβαίνει καθόλου. Τι είδους παρατηρητής είναι;

α) Ενεργός συμμετοχικός παρατηρητής
β) Παθητικός συμμετοχικός παρατηρητής
γ) Προνομιούχος συμμετοχικός παρατηρητής
δ) Αποστασιοποιημένος παρατηρητής

Η απάντηση είναι το (γ)

Είναι προνομιούχος γιατί έχει το “προνόμιο” να εναλλάσσει τον ρόλο του μεταξύ συμμετοχής και καθαρής παρατήρησης. Ο ενεργός συμμετέχει διαρκώς, ενώ ο παθητικός δεν παρεμβαίνει ποτέ.

Ερώτηση 2

Ένας ερευνητής μεταφέρει με απόλυτη ακρίβεια τα λόγια ενός νηπιαγωγού στη συνέντευξη, αλλά αποδίδει λανθασμένα κίνητρα στη συμπεριφορά του (π.χ. νομίζει ότι ο νηπιαγωγός θύμωσε, ενώ εκείνος απλώς βιαζόταν). Ποιο είδος εγκυρότητας απειλείται;

α) Περιγραφική εγκυρότητα
β) Επεξηγηματική εγκυρότητα
γ) Θεωρητική εγκυρότητα
δ) Εγκυρότητα αποτίμησης

Η απάντηση είναι το (β);

Γιατί όχι περιγραφική; Η περιγραφική αφορά την ακρίβεια των γεγονότων/λόγων (τι ειπώθηκε). Η επεξηγηματική αφορά το νόημα και την ερμηνεία της συμπεριφοράς (γιατί ειπώθηκε).

Ερώτηση 3

Ερευνητής μελετά την “κουλτούρα της αυλής” σε ένα συγκεκριμένο νηπιαγωγείο, εστιάζοντας στους άγραφους κανόνες και τις τελετουργίες που έχουν αναπτύξει τα παιδιά μεταξύ τους κατά το διάλειμμα. Ποιος σχεδιασμός είναι ο καταλληλότερος;

α) Αφηγηματική έρευνα
β) Εθνογραφική έρευνα
γ) Μελέτη περίπτωσης
δ) Αιτιώδης-συγκριτική έρευνα

Η απάντηση είναι το (β)

Αν και μοιάζει με μελέτη περίπτωσης, η εστίαση σε πολιτισμικά πρότυπα, κανόνες και τελετουργίες μιας ομάδας παραπέμπει άμεσα στην Εθνογραφία.

Ερώτηση 4

Σε ποιον ποιοτικό σχεδιασμό η διαδικασία της “επαναδιατύπωσης”, δηλαδή η αναδιοργάνωση των δεδομένων σε χρονολογική σειρά με στοιχεία πλοκής και σκηνικού, αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό;

α) Αφηγηματική έρευνα β) Εθνογραφική έρευνα
γ) Μελέτη περίπτωσης
δ) Αιτιώδης-συγκριτική έρευνα

Η απάντηση είναι το (α)

Ερώτηση 5

Ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι ΛΑΘΟΣ σύμφωνα με τις αρχές της ποιοτικής έρευνας;

α) Ο ερευνητής είναι το βασικό όργανο συλλογής δεδομένων.
β) Το ερευνητικό σχέδιο μπορεί να τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια της έρευνας.
γ) Η εγκυρότητα εξαρτάται από τη χρήση αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού.
δ) Η ανάλυση των δεδομένων γίνεται συχνά ταυτόχρονα με τη συλλογή τους.

Επεξήγηση

Στην ποιοτική έρευνα χρησιμοποιούμε σκόπιμη δειγματοληψία και όχι αντιπροσωπευτική (πιθανοτική), καθώς μας ενδιαφέρει το βάθος και όχι η στατιστική γενίκευση.

Μέρος 4: Καθορισμός του ερευνητικού θέματος

Αναγνώριση ερευνητικού θέματος

Πηγές: θεωρία, προσωπική εμπειρία, δημοσιευμένες εργασίες.
Θεωρία: σύνολο εννοιών που εξηγούν φαινόμενα.

Περιορισμός και διευκρίνιση θέματος

Μεταφορά από το γενικό πεδίο (π.χ. γονείς) στο συγκεκριμένο πρόβλημα.
Διασφάλιση διαχειρισιμότητας (χρόνος, πόροι, εξειδίκευση).

Χαρακτηριστικά καλού θέματος

Ενδιαφέρον, ερευνήσιμο, σημαντικό, ηθικό, διαχειρίσιμο.

Διατύπωση θέματος

Ποσοτική: μεταβλητές + σχέσεις + συμμετέχοντες.
Ποιοτική: γενική περιγραφή κεντρικού φαινομένου, εξειδίκευση στην πορεία.

Διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων

Ακριβής περιγραφή των ζητημάτων προς απάντηση.
Οδηγός για τον σχεδιασμό της μελέτης.

Η ερευνητική υπόθεση

Στοιχειοθετημένη πρόβλεψη αποτελέσματος.
Μη-κατευθυντική: υπάρχει σχέση (χωρίς ορισμό κατεύθυνσης).
Κατευθυντική: προβλέπει συγκεκριμένη επίδραση (π.χ. βελτίωση).

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Μια ερευνητική υπόθεση διατυπώνεται ως εξής: “Υπάρχει σημαντική διαφορά στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων μεταξύ παιδιών νηπιαγωγείου που παρακολουθούν πρόγραμμα ρομποτικής και παιδιών που δεν παρακολουθούν”. Τι είδους υπόθεση είναι αυτή;

α) Κατευθυντική υπόθεση
β) Μη-κατευθυντική υπόθεση
γ) Μηδενική υπόθεση
δ) Ποιοτική υπόθεση

Η απάντηση είναι η (β)

Η υπόθεση δηλώνει ότι υπάρχει διαφορά, αλλά δεν προβλέπει την κατεύθυνσή της (δηλαδή δεν λέει ποια ομάδα θα είναι “καλύτερη”). Αν έλεγε “τα παιδιά της ρομποτικής θα έχουν υψηλότερη επίδοση”, τότε θα ήταν κατευθυντική.

Ερώτηση 2

Ένας ερευνητής διατυπώνει το θέμα του ως εξής: “Σκοπός της μελέτης είναι να διερευνήσει σε βάθος πώς βιώνουν οι νηπιαγωγοί την ένταξη παιδιών με προσφυγικό υπόβαθρο στην καθημερινή ρουτίνα της τάξης”. Αυτή η διατύπωση παραπέμπει σε:

α) Ποσοτική έρευνα, γιατί ορίζει ξεκάθαρα τον πληθυσμό.
β) Πειραματική έρευνα, γιατί μελετά την επίδραση της ένταξης.
γ) Ποιοτική έρευνα, γιατί εστιάζει στην κατανόηση εμπειριών και νοημάτων.
δ) Συσχετιστική έρευνα, γιατί αναζητά τη σχέση μεταξύ ρουτίνας και ένταξης.

Η απάντηση είναι η (γ)

Η χρήση φράσεων όπως “σε βάθος” και “πώς βιώνουν” (εμπειρία) είναι τυπικά χαρακτηριστικά της ποιοτικής προσέγγισης, όπου το θέμα παραμένει αρχικά γενικό για να εξειδικευτεί κατά την έρευνα στο πεδίο.

Ερώτηση 3

Γιατί είναι απαραίτητος ο “περιορισμός” ενός αρχικού, γενικού ερευνητικού θέματος (π.χ. από την “εκπαίδευση” στις “γωνιές του νηπιαγωγείου”);

α) Για να γίνει η έρευνα πιο ενδιαφέρουσα για το κοινό.
β) Για να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μεγαλύτερο δείγμα συμμετεχόντων.
γ) Για να αποφευχθεί η ανάγκη για βιβλιογραφική ανασκόπηση.
δ) Για να διασφαλιστεί η δυνατότητα ολοκλήρωσης της μελέτης εντός των διαθέσιμων πόρων.

Η σωστή απάντηση είναι η (δ)

Ένα πολύ γενικό θέμα οδηγεί σε χιλιάδες πηγές και ασαφείς μεταβλητές. Ο περιορισμός κάνει το θέμα διαχειρίσιμο (manageable) και επιτρέπει τον ακριβή ορισμό των μεταβλητών.

Ερώτηση 4

Ποια από τις παρακάτω προτάσεις αποτελεί μια κατευθυντική ερευνητική υπόθεση;

α) Δεν θα υπάρξει διαφορά στη συμμετοχή των παιδιών με τη χρήση μουσικής.
β) Η χρήση μουσικής θα επηρεάσει τον βαθμό συμμετοχής των παιδιών.
γ) Τα παιδιά που ακούνε μουσική θα επιδείξουν υψηλότερο βαθμό συμμετοχής από εκείνα που δεν ακούνε.
δ) Πώς επηρεάζει η μουσική τη συμμετοχή των παιδιών στο νηπιαγωγείο;

Η απάντηση είναι η (γ)

Η (α) είναι μηδενική (null), η (β) είναι μη-κατευθυντική (υπάρχει επίδραση αλλά δεν ξέρουμε ποια), η (δ) είναι ερευνητικό ερώτημα (όχι υπόθεση). Η (γ) είναι κατευθυντική γιατί προβλέπει συγκεκριμένη κατεύθυνση (“υψηλότερο”).

Μέρος 5: Βιβλιογραφική ανασκόπηση

Στόχοι ανασκόπησης

Αναγνώριση τι είναι γνωστό/άγνωστο.
Υποστήριξη του προβλήματος και των μεθόδων.
Αποφυγή επανάληψης.

Τύποι πηγών

Περιοδικά με σύστημα κριτών.
Θεμελιώδη θεωρητικά κείμενα (π.χ. βιβλία).
Διδακτορικές διατριβές.

Βήματα ανασκόπησης

Ορισμός λέξεων-κλειδιών.
Αναζήτηση σε βάσεις (google scholar, eric).
Διαλογή και αξιολόγηση.
Σύνθεση και συγγραφή.

Σύνθεση

Όχι απλή παράθεση πηγών.
Ομαδοποίηση κατά θέμα, μέθοδο ή θεωρία.
Ανάδειξη του “ερευνητικού κενού”.

Εργαλεία αναζήτησης

Google scholar: χρήση εισαγωγικών για φράσεις.
Eric: εξειδικευμένη βάση εκπαιδευτικών δεδομένων.
Zotero: διαχείριση βιβλιογραφικών αναφορών.

Researchrabbit

AI εργαλείο για οπτικοποίηση αλυσίδων παραπομπών και εντοπισμό σχετικών άρθρων.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Ένας φοιτητής παραθέτει στη βιβλιογραφική του ανασκόπηση πέντε παραγράφους, όπου κάθε μία περιγράφει ξεχωριστά τη μέθοδο και τα ευρήματα μιας διαφορετικής έρευνας. Με βάση την ύλη του μαθήματος, η πρακτική αυτή:

α) Αποτελεί μια σωστή και ολοκληρωμένη σύνθεση βιβλιογραφίας.
β) Είναι απαραίτητη για την ανάδειξη του ερευνητικού κενού.
γ) Αποτελεί απλή παράθεση/περίληψη πηγών.
δ) Είναι η προτιμώμενη μέθοδος συγγραφής για άρθρα με κριτές.

Η απάντηση είναι το (γ)

Η σύνθεση απαιτεί την αναδιοργάνωση της βιβλιογραφίας κατά θέμα, μέθοδο ή θεωρία και τη σύγκριση των ευρημάτων μεταξύ τους. Η μεμονωμένη περιγραφή κάθε έρευνας είναι απλή περίληψη.

Ερώτηση 2

Θέλετε να αναζητήσετε άρθρα που περιέχουν ακριβώς τη φράση “inclusive education” στο νηπιαγωγείο, αλλά θέλετε να αποκλείσετε αποτελέσματα που αφορούν το δημοτικό σχολείο. Ποιος συνδυασμός στο Google Scholar είναι ο σωστός;

α) inclusive education AND kindergarten NOT primary
β) “inclusive education” + kindergarten - “primary
γ) “inclusive education” kindergarten -δημοτικό
δ) [inclusive education] + νηπιαγωγείο -δημοτικό

Η απάντηση είναι το (γ);

Τα εισαγωγικά απαιτούνται για την ακριβή φράση, ενώ το σύμβολο μείον \(-\) (χωρίς κενό μετά) χρησιμοποιείται για τον αποκλεισμό όρων. Η επιλογή (α) χρησιμοποιεί τους τελεστές (AND/NOT) που το Google Scholar συχνά δεν επεξεργάζεται με τον κλασικό τρόπο της λογικής.

Ερώτηση 3

Ποιος είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο αναζητούμε το “ερευνητικό κενό” κατά τη βιβλιογραφική ανασκόπηση;

α) Για να αποφύγουμε την επανάληψη ήδη απαντημένων ερωτημάτων και να τεκμηριώσουμε την ανάγκη για τη νέα έρευνα.
β) Για να αποδείξουμε ότι κανένας άλλος δεν έχει ασχοληθεί ποτέ με το θέμα μας.
γ) Για να βρούμε έτοιμες απαντήσεις στα ερευνητικά μας ερωτήματα.
δ) Για να εντοπίσουμε στατιστικά λάθη σε προηγούμενες μελέτες.

Η απάντηση είναι το (α)

Το κενό δεν σημαίνει αναγκαστικά έλλειψη ερευνών, αλλά την ανάγκη για διερεύνηση μιας νέας πτυχής, ενός νέου πληθυσμού ή την επίλυση μιας αντίφασης στη βιβλιογραφία.

Ερώτηση 4

Κατά τη διαλογή των πηγών, ποια από τις παρακάτω θεωρείται η πλέον αξιόπιστη πηγή για μια ακαδημαϊκή βιβλιογραφική ανασκόπηση;

α) Πρόσφατο άρθρο σε επιστημονικό περιοδικό με σύστημα κριτών.
β) Άρθρο σε έγκριτη καθημερινή εφημερίδα.
γ) Ανάρτηση σε εκπαιδευτικό blog από έμπειρο νηπιαγωγό.
δ) Περίληψη έρευνας από εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης (π.χ. ChatGPT).

Η σωστή απάντηση είναι το (α)

Η διαδικασία των κριτών διασφαλίζει ότι η μεθοδολογία και τα συμπεράσματα έχουν ελεγχθεί από άλλους επιστήμονες πριν τη δημοσίευση.

Μέρος 6: Ερευνητικό πλάνο

Χρησιμότητα πλάνου

Αναστοχασμός κάθε πλευράς της μελέτης.
Οδηγός εκτέλεσης.
Εργαλείο αξιολόγησης από τρίτους.

Περιεχόμενα ποσοτικού πλάνου

Εισαγωγή, μέθοδος, ανάλυση δεδομένων, χρονοδιάγραμμα, προϋπολογισμός.

Ενότητα μέθοδος (ποσοτική)

Συμμετέχοντες: αριθμός, χαρακτηριστικά, πληθυσμός.
Όργανα: τεκμηρίωση εγκυρότητας και αξιοπιστίας.

Παραδοχές και περιορισμοί

Παραδοχή: ισχυρισμός που θεωρείται αληθής χωρίς απόδειξη.
Περιορισμός: πλευρά της μελέτης εκτός ελέγχου του ερευνητή.

Χρονοδιάγραμμα

Λίστα κύριων δραστηριοτήτων και αναμενόμενος χρόνος ολοκλήρωσης.

Ποιοτικό πλάνο

Λιγότερο δομημένο.
Έμφαση στο ρόλο του ερευνητή και την είσοδο στο πεδίο.
Ηθικά ζητήματα και συγκατάθεση.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Ένας ερευνητής δηλώνει στο πλάνο του ότι “οι απαντήσεις των νηπιαγωγών στο ερωτηματολόγιο θα είναι ειλικρινείς και θα αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα”. Αυτή η δήλωση αποτελεί:

α) Περιορισμό της μελέτης.
β) Παραδοχή της μελέτης.
γ) Ερευνητική υπόθεση.
δ) Μεθοδολογική διαδικασία.

Η απάντηση είναι το (β)

Η παραδοχή είναι κάτι που θεωρούμε αληθές για να προχωρήσει η έρευνα, παρόλο που δεν μπορούμε να το αποδείξουμε. Ο περιορισμός αφορά αδυναμίες που γνωρίζουμε ότι υπάρχουν (π.χ. μικρό δείγμα).

Ερώτηση 2

Ποιο από τα παρακάτω στοιχεία είναι κρίσιμο για το πλάνο μιας ποιοτικής έρευνας, αλλά συνήθως θεωρείται δευτερεύον ή απουσιάζει από το πλάνο μιας ποσοτικής;

α) Το χρονοδιάγραμμα και ο προϋπολογισμός.
β) Η περιγραφή των στατιστικών εργαλείων
γ) Η περιγραφή της εισόδου στο πεδίο και ο ρόλος του ερευνητή.
δ) Η βιβλιογραφική ανασκόπηση.

Η σωστή απάντηση είναι το (γ)

Στην ποιοτική έρευνα, η σχέση του ερευνητή με τους συμμετέχοντες και ο τρόπος που θα γίνει αποδεκτός στο “πεδίο” (π.χ. στην τάξη) επηρεάζει άμεσα τα δεδομένα, γι’ αυτό και πρέπει να περιγράφεται αναλυτικά στο πλάνο.

Ερώτηση 3

Ένας ερευνητής αναφέρει στο πλάνο του: “Δεν είναι δυνατόν να ελεγχθεί αν οι γονείς θα συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο μόνοι τους ή αν θα επηρεαστούν από τρίτους στο σπίτι”. Αυτό αποτελεί:

α) Ερευνητική υπόθεση.
β) Παραδοχή.
γ) Περιορισμό της μελέτης.
δ) Ηθικό δίλημμα.

Η σωστή απάντηση είναι το (γ)

Είναι περιορισμός γιατί αφορά μια πλευρά της μελέτης που βρίσκεται εκτός ελέγχου του ερευνητή και μπορεί να επηρεάσει την αξιοπιστία των δεδομένων.

Μέρος 7: Δειγματοληψία

Πληθυσμός στόχος και προσβάσιμος πληθυσμός

Στόχος: ολόκληρη η ομάδα ενδιαφέροντος (π.χ. όλα τα νήπια).
Προσβάσιμος: η ομάδα στην οποία ο ερευνητής έχει πραγματική πρόσβαση.

Πιθανοτική δειγματοληψία

Κάθε μέλος έχει γνωστή πιθανότητα επιλογής.
Διασφάλιση αντιπροσωπευτικότητας και γενίκευσης.

Απλή τυχαία δειγματοληψία

Κάθε μέλος έχει την ίδια πιθανότητα επιλογής.
Χρήση πινάκων τυχαίων αριθμών ή λογισμικού.

Στρωματοποιημένη δειγματοληψία

Διαίρεση πληθυσμού σε υπο-ομάδες (στρώματα) (π.χ. φύλο).
Τυχαία επιλογή από κάθε στρώμα.

Δειγματοληψία κατά συστάδες

Επιλογή ολόκληρων ομάδων (π.χ. σχολεία) αντί ατόμων.
Χρήσιμη όταν δεν υπάρχει κατάλογος ατόμων.

Μη πιθανοτική δειγματοληψία

Δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό πιθανότητας επιλογής.
Περιορισμένη δυνατότητα γενίκευσης.

Δειγματοληψία ευκολίας

Επιλογή ατόμων που είναι άμεσα διαθέσιμα (π.χ. οι μαθητές μου).

Ποσοστική δειγματοληψία

Δειγματοληψία με βάση απαιτούμενους αριθμούς ατόμων.
Τα εύκολα προσεγγίσιμα άτομα συμπεριλαμβάνονται πιο συχνά στο δείγμα.

Δειγματοληψία στην ποιοτική έρευνα

Μικρά, στοχευμένα δείγματα.
Έμφαση στο βάθος της πληροφορίας και όχι στην ποσότητα.

Δειγματοληψία έντασης

Επιλογή συμμετεχόντων που επιτρέπουν τη μελέτη διαφορετικών επιπέδων του ερευνητικού θέματος (π.χ. έμπειροι και άπειροι εκπαιδειυτικοί).

Ομογενής δειγματοληψία

Επιλογή συμμετεχόντων με παρόμοια εμπειρία.

Δειγματοληψία χιονοστιβάδας

Οι πρώτοι συμμετέχοντες υποδεικνύουν τους επόμενους.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Ένας ερευνητής θέλει το δείγμα του να αποτελείται από 50% αγόρια και 50% κορίτσια. Πηγαίνει σε ένα νηπιαγωγείο και επιλέγει τα πρώτα 20 αγόρια και τα πρώτα 20 κορίτσια που συναντά στην αυλή. Η μέθοδος αυτή είναι:

α) Αναλογική στρωματοποιημένη δειγματοληψία
β) Ποσοστική δειγματοληψία
γ) Συστηματική δειγματοληψία
δ) Δειγματοληψία χιονοστιβάδας

Η σωστή απάντηση είναι το (β)

Παρόλο που υπάρχουν “στρώματα” (αγόρια/κορίτσια), η επιλογή των ατόμων έγινε με βάση τη διαθεσιμότητα (τα πρώτα που συνάντησε) και όχι με τυχαίο τρόπο. Άρα είναι μη πιθανοτική (ποσοστική).

Ερώτηση 2

Μια ερευνήτρια μελετά τις εμπειρίες γονέων που έχουν παιδιά με μια εξαιρετικά σπάνια πάθηση. Εντοπίζει έναν γονέα μέσω ενός νοσοκομείου και του ζητά να τη φέρει σε επαφή με άλλους γονείς που γνωρίζει από σχετικές ομάδες υποστήριξης. Αυτό ονομάζεται:

α) Ομογενής δειγματοληψία
β) Δειγματοληψία έντασης
γ) Δειγματοληψία χιονοστιβάδας
δ) Τυχαία δειγματοληψία σκοπιμότητας

Η σωστή απάντηση είναι το (γ)

Η χιονοστιβάδα χρησιμοποιείται κυρίως στην ποιοτική έρευνα για τον εντοπισμό “κρυμμένων” ή δύσκολα προσβάσιμων πληθυσμών μέσω συστάσεων από τους ίδιους τους συμμετέχοντες.

Ερώτηση 3

Ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι ΣΩΣΤΗ σχετικά με την πιθανοτική δειγματοληψία;

α) Εξασφαλίζει ότι ο ερευνητής θα επιλέξει τους πιο “έμπειρους” συμμετέχοντες.
β) Επιτρέπει στον ερευνητή να υπολογίσει την πιθανότητα επιλογής κάθε μέλους του πληθυσμού.
γ) Είναι η κύρια μέθοδος επιλογής συμμετεχόντων στην αφηγηματική έρευνα.
δ) Δεν απαιτεί την ύπαρξη καταλόγου (πλαισίου) του πληθυσμού.

Η σωστή απάντηση είναι το (β)

Το βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι η επιλογή βασίζεται στην τύχη και κάθε μέλος έχει γνωστή και μη μηδενική πιθανότητα να συμπεριληφθεί, γεγονός που επιτρέπει τη γενίκευση.

Μέρος 8: Όργανα & μεταβλητές

Εννοιολογικές κατασκευές

Αφηρημένες έννοιες (π.χ. ευφυΐα, προσωπικότητα) που απαιτούν λειτουργικό ορισμό.

Μεταβλητές

Εννοιολογικές κατασκευές ορισμένες λειτουργικά ώστε να μπορούν να μετρηθούν.

Κλίμακες μέτρησης

Ονομαστική.
Διατάξιμη.
Ισοδιαστημική.
Αναλογική.

Ονομαστική κλίμακα

Ονόματα κατηγοριών χωρίς σειρά (π.χ. τόπος κατοικίας, χρώμα).

Διατάξιμη κλίμακα

Κατηγορίες με φυσική διάταξη (π.χ. οικονομική κατάσταση: χαμηλή, μέτρια, υψηλή).

Ισοδιαστημική κλίμακα

Αριθμητικές τιμές με ίσα διαστήματα, αλλά αυθαίρετο μηδέν (π.χ. θερμοκρασία σε βαθμούς Κελσίου).

Αναλογική κλίμακα

Ισοδιαστημική με απόλυτο μηδέν (π.χ. ύψος, βάρος, χρόνος).

Ποσοτικές και ποιοτικές μεταβλητές

Ποσοτικές: ισοδιαστημικές και αναλογικές.
Ποιοτικές: ονομαστικές και διατάξιμες.

Τύποι οργάνων

Γνωστικά τεστ.
Συναισθηματικά τεστ.
Προβολικά τεστ.

Κλίμακες στάσεων

Μετρούν τι πιστεύει ή νιώθει ένα άτομο.
Likert, σημασιολογική διαφοροποίηση, κατάταξη.

Κλίμακες likert

Τοποθέτηση σε δηλώσεις (π.χ. διαφωνώ απόλυτα - συμφωνώ απόλυτα).

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Σε μια βάση δεδομένων, η μεταβλητή “Προτιμώμενη γωνιά δραστηριοτήτων” έχει κωδικοποιηθεί ως εξής: 1 = Γωνιά κουκλόσπιτου, 2 = Γωνιά βιβλιοθήκης, 3 = Γωνιά οικοδομικού υλικού. Η μεταβλητή αυτή είναι:

α) Ποσοτική / Αναλογική
β) Ποσοτική / Ισοδιαστημική
γ) Ποιοτική / Ονομαστική
δ) Ποιοτική / Διατάξιμη

Η απάντηση είναι το (γ)

Παρόλο που χρησιμοποιούνται αριθμοί (1, 2, 3), αυτοί λειτουργούν απλώς ως ονόματα. Δεν υπάρχει φυσική σειρά (η βιβλιοθήκη δεν είναι “ανώτερη” από το κουκλόσπιτο), ούτε οι αποστάσεις μεταξύ των αριθμών έχουν μαθηματικό νόημα.

Ερώτηση 2

Ποια από τις παρακάτω μεταβλητές ανήκει στην Ισοδιαστημική κλίμακα;

α) Η βαθμολογία ενός μαθητή σε ένα τεστ νοημοσύνης (IQ).
β) Η θερμοκρασία της τάξης σε βαθμούς Κελσίου.
γ) Η κατάταξη των μαθητών σε μια σχολική γιορτή (1ος, 2ος, 3ος).
δ) Ο χρόνος (σε δευτερόλεπτα) που χρειάζεται ένα νήπιο για να δέσει τα κορδόνια του.

Η σωστή απάντηση είναι το (β)

Μέρος 9: Ποιότητα μέτρησης

Εγκυρότητα

Ο βαθμός στον οποίο ένα όργανο μετρά αυτό που στοχεύει να μετρήσει.

Εγκυρότητα περιεχομένου

Αν οι ερωτήσεις καλύπτουν επαρκώς τη θεματική περιοχή (π.χ. τεστ μαθηματικών).

Εγκυρότητα βάσει κριτηρίων

Συντρέχουσα: σύγκριση με υφιστάμενο έγκυρο τεστ.
Προβλεπτική: ικανότητα πρόβλεψης μελλοντικής επίδοσης.

Εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής

Τεκμηρίωση ότι το τεστ μετρά την θεωρητική έννοια (π.χ. αυτορρύθμιση).

Εγκυρότητα συνεπειών

Ο βαθμός στον οποίο ένα όργανο έχει επιβλαβείς επιπτώσεις στον εξεταζόμενο.

Εμπόδια στην εγκυρότητα

Ασαφείς οδηγίες, μπερδεμένες ερωτήσεις, άγχος εξεταζόμενου, εξαπάτηση.

Αξιοπιστία

Ο βαθμός σταθερότητας και συνέπειας των μετρήσεων.

Σταθερότητα

Παρόμοιες βαθμολογίες στο ίδιο τεστ σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Ισοδυναμία

Παρόμοιες βαθμολογίες σε δύο διαφορετικές αλλά ισοδύναμες μορφές του τεστ.

Εσωτερική συνέπεια

Αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας είναι ο βαθμός στον οποίο οι ερωτήσεις ενός τεστ είναι συνεπείς μεταξύ τους και με το τεστ στο σύνολό του.

Μέθοδος διχοτόμησης

Η διαδικασία αξιολόγησης της εσωτερικής συνέπειας με τη χρήση της μεθόδου διχοτόμησης είναι:

Εφαρμόζουμε ολόκληρο το τεστ σε μία ομάδα κατάλληλων ατόμων.
Χωρίζουμε το τεστ σε δύο συγκρίσιμα μισά, π.χ. μονές και ζυγές ερωτήσεις.
Συγκρίνουμε τη βαθμολγία κάθε ατόμου στα δύο υπο-τεστ.
Συσχετίζουμε τα δύο σύνολα των βαθμολογιών.
Εφαρμόζουμε έναν μαθηματικό τύπο διόρθωσης.
Αξιολογούμε τα αποτελέσματα.

Σχέση εγκυρότητας-αξιοπιστίας

Η αξιοπιστία είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής συνθήκη για την εγκυρότητα.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Μια ζυγαριά στο νηπιαγωγείο είναι χαλασμένη και δείχνει πάντα ακριβώς 2 κιλά λιγότερο από το πραγματικό βάρος κάθε παιδιού. Αν ζυγίσουμε τα παιδιά πολλές φορές, οι μετρήσεις αυτής της ζυγαριάς είναι:

α) Έγκυρες αλλά όχι αξιόπιστες.
β) Αξιόπιστες αλλά όχι έγκυρες.
γ) Και έγκυρες και αξιόπιστες.
δ) Ούτε έγκυρες ούτε αξιόπιστες.

Η απάντηση είναι το (β)

Είναι αξιοπιστη γιατί είναι “σταθερή” (δείχνει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα/σφάλμα). Δεν είναι όμως έγκυρη, γιατί δεν μετράει το πραγματικό βάρος. Αυτό αποδεικνύει ότι η αξιοπιστία είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής για την εγκυρότητα.

Ερώτηση 2

Μια ερευνήτρια κατασκευάζει ένα νέο τεστ γλωσσικής ανάπτυξης. Για να το ελέγξει, το χορηγεί σε 50 νήπια και την ίδια μέρα χορηγεί στα ίδια παιδιά ένα παλιό, διεθνώς αναγνωρισμένο και έγκυρο τεστ γλώσσας. Τι είδους εγκυρότητα προσπαθεί να τεκμηριώσει;

α) Προβλεπτική εγκυρότητα.
β) Συντρέχουσα εγκυρότητα.
γ) Εγκυρότητα περιεχομένου.
δ) Εγκυρότητα συνεπειών.

Η σωστή απάντηση είναι το (β)

Επειδή τα δύο τεστ χορηγήθηκαν την ίδια χρονική περίοδο (σχεδόν ταυτόχρονα), πρόκειται για συντρέχουσα (concurrent) εγκυρότητα. Αν χρησιμοποιούσε το τεστ σήμερα για να προβλέψει τους βαθμούς των παιδιών στην Α’ Δημοτικού, τότε θα ήταν προβλεπτική.

Μέρος 10: Μικτές μέθοδοι

Ορισμός μικτών μεθόδων

Συνδυασμός ποσοτικών και ποιοτικών προσεγγίσεων για πληρέστερη κατανόηση.

Μοντέλο ΠΟΙΟΤ-ποσοτ

Διερευνητικό σχέδιο: πρώτα ποιοτική έρευνα για εντοπισμό θεμάτων, μετά ποσοτική για έλεγχο.

Μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ποιοτ

Επεξηγηματικό σχέδιο: πρώτα ποσοτική έρευνα, μετά ποιοτική για ερμηνεία των αριθμών.

Μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ΠΟΙΟΤ

Τριγωνοποιητικό σχέδιο: ταυτόχρονη συλλογή και των δύο ειδών δεδομένων με ίδια βαρύτητα.

Πλεονεκτήματα μικτών μεθόδων

Διασταύρωση αποτελεσμάτων.
Κάλυψη αδυναμιών της κάθε μεμονωμένης μεθόδου.

Ερωτήσεις

Ερώτηση 1

Ένας ερευνητής ολοκληρώνει μια μεγάλη ποσοτική έρευνα και διαπιστώνει ορισμένα απρόσμενα στατιστικά αποτελέσματα. Στη συνέχεια, επιλέγει μια μικρή ομάδα συμμετεχόντων για συνεντεύξεις, ώστε να κατανοήσει το γιατί προέκυψαν αυτοί οι αριθμοί. Τι μοντέλο χρησιμοποιεί;

α) Διερευνητικό σχέδιο (ΠΟΙΟΤ-ποσοτ)
β) Επεξηγηματικό σχέδιο (ΠΟΣΟΤ-ποιοτ)**]
γ) Τριγωνοποιητικό σχέδιο (ΠΟΙΟΤ-ΠΟΣΟΤ)
δ) Καθαρά ποιοτική έρευνα

Η απάντηση είναι το (β)

Είναι επεξηγηματικό γιατί η ποιοτική έρευνα έρχεται δεύτερη για να εξηγήσει τα ποσοτικά ευρήματα. Στο διερευνητικό, η σειρά θα ήταν αντίστροφη.

Μέρος 11: Έρευνα δράσης

Ορισμός έρευνας δράσης

Συστηματική έρευνα από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς για επίλυση προβλημάτων στην τάξη τους.

Σκοπός έρευνας δράσης

Ενίσχυση επαγγελματικής ανάπτυξης.
Βελτίωση τοπικής εκπαιδευτικής πρακτικής.

Χαρακτηριστικά

Πειστική και έγκυρη για τον εκπαιδευτικό.
Άμεσα συναφής με την καθημερινή ρουτίνα.
Προσβάσιμη.

Κριτική έρευνα δράσης

Βασίζεται στην κριτική θεωρία.
Αξίες: δημοκρατία, ισότητα, χειραφέτηση.

Πρακτική έρευνα δράσης

Εστίαση στην αναζήτηση λύσης για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα.
Έμφαση στον αναστοχασμό.

Επίπεδα έρευνας δράσης

Ατομικό επίπεδο (μία τάξη).
Επίπεδο νηπιαγωγείου (συνεργασία συναδέλφων).
Επίπεδο σχολικού συστήματος (περιφέρεια).

Η διαδικασία (κύκλος)

Εντοπισμός περιοχής εστίασης.
Συλλογή δεδομένων.
Ανάλυση και ερμηνεία.
Σχεδιασμός δράσης.

Αποσαφήνιση περιοχής εστίασης

Πρέπει να αφορά τη διδασκαλία και να είναι υπό τον έλεγχο του ερευνητή.

Στάδια αποσαφήνισης

Αυτο-στοχασμός (θεωρίες και αξίες).
Περιγραφή της κατάστασης.
Επεξήγηση (γιατί συμβαίνει το πρόβλημα).

Συλλογή και ανάλυση (δράση)

Χρήση κυρίως ποιοτικών μεθόδων (ημερολόγια, βίντεο).
Στατιστική ανάλυση όπου χρειάζεται (συνήθως περιγραφική).