Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2025-12-11

Ανακεφαλαίωση

Υπενθύμιση

Ποσοτικές μέθοδοι	Ποιοτικές μέθοδοι
Αντικειμενική πραγματικότητα που πρέπει να ανακαλυφθεί	Ερμηνεία απόψεων των συμμετεχόντων
Μελέτη σχέσεων αιτίου-αιτιατού	Περιγραφή και κατανόηση σχέσεων
Διατύπωση και εξέταση υποθέσεων	Γενική υπόθεση που εστιάζεται στην πορεία
Τυχαία επιλογή συμμετεχόντων	Σκόπιμη επιλογή συμμετεχόντων

Σχέδια ποσοτικής έρευνας

• έρευνα με ερωτηματολόγια
• έρευνα συσχέτισης
• αιτιολογική–συγκριτική έρευνα
• πειραματική έρευνα
• έρευνα ενός υποκειμένου

Σχέδια ποιοτικής έρευνας

• αφηγηματική έρευνα
• εθνογραφική έρευνα
• μελέτη περίπτωσης

Μικτές μέθοδοι

Εισαγωγικά

Η έρευνα μικτών μεθόδων συνδυάζει ποσοτικές και ποιοτικές προσεγγίσεις.

Στόχος η πληρέστερη κατανόηση ενός φαινομένου σε σύγκριση με τις μεμονωμένες προσεγγίσεις.

Σπάνια ένας/μία ερευνητής/τρια κατέχει επαρκείς γνώσεις, ώστε να εφαρμόσει και τις δύο ερευνητικές προσεγγίσεις.

Τύποι σχεδίων έρευνας μικτών μεθόδων

Οι πιο συχνοί τύποι σχεδιασμού είναι μικτών μεθόδων είναι:

• Το μοντέλο ΠΟΙΟΤ-ποσοτ (QUAL-quan)
• Το μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ποιοτ (QUAN-qual)
• Το μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ΠΟΙΟΤ (QUAN-QUAL)

Η μέθοδος που γράφεται με κεφαλαία έχει το μεγαλύτερο βάρος.
Όταν και οι δύο μέθοδοι γράφονται με κεφαλαία, τότε είναι ισοδύναμες.

Το μοντέλο ΠΟΙΟΤ-ποσοτ

• Ονομάζεται και διερευνητικό σχέδιο με μικτές μεθόδους.

• Τα ποιοτικά δεδομένα συλλέγονται πρώτα και έχουν μεγαλύτερο βάρος.

• Ποιοτικό μέρος:

  • Διερεύνηση με τη μορφή παρατηρήσεων και ανοιχτών συνεντέυξεων.
  • Ένας συμμετέχοντας ή μικρή ομάδα συμμετεχόντων.
  • Προσδιοπρίζονται έννοιες και πιθανές υποθέσεις.

• Ποσοτικό μέρος:

  • Προσδιορισμός μεταβλητών που προέκυψαν από την ποιοτική ανάλυση.
  • Έλεγχος υποθέσεων

Παράδειγμα

Παράδειγμα

• Στόχος: Να μελετηθούν οι παιδαγωγικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ δασκάλων και μαθητών.
• Βιντεοσκόπηση μαθήματος σε νηπιαγωγεία.
• Ερωτηματολόγια σε δασκάλους.
• Συνεντεύξεις με συμμετέχοντες δασκάλους.
• Μετατροπή (κωδικοποίηση) όσων συμβαίνουν στα βίντεο.
• Στατιστική ανάλυση των κωδικοποιημένων στοιχείων.

Παράδειγμα

Μεθοδολογία κωδικοποίησης:

• Απομαγνητοφώνηση
• Ανέλυσαν τον σκοπό του κάθε λόγου. Για παράδειγμα, μια φράση κωδικοποιούνταν ως “πρόσκληση για ιδέες”, “αιτιολόγηση” ή “Σύνδεση ιδεών”.
• Μοτίβα αλληλεπίδρασης:
  • Ποιος μιλάει;
  • Σε ποιον απευθύνεται;
  • Το είδος της ερώτησης (ανοιχτή/κλειστή, με γνωστή απάντηση για το δάσκαλο)

Παράδειγμα

Ευρήματα:

• Οι δάσκαλοι ξεκινούσαν το 94.62% των διαλόγων. Τα παιδιά σπάνια έπαιρναν πρωτοβουλία.
• Παρόλο που οι δάσκαλοι έκαναν πολλές ανοιχτές ερωτήσεις (78%), η συντριπτική πλειοψηφία (74%) αφορούσε ερωτήσεις όπου ο δάσκαλος ήξερε ήδη την απάντηση.
• Ο πιο συχνός διάλογος ήταν: Ο δάσκαλος ρωτάει, το παιδί απαντάει, ο δάσκαλος κατευθύνει τη συζήτηση εκεί που θέλει. Έλειπε η κριτική σκέψη.

Παράδειγμα

Παράδειγμα

Ερευνητικά ερωτήματα:

• Πώς τα δημοτικά σχολεία εντάσσουν τη φυσική δραστηριότητα στην καθημερινότητα των παιδιών, πέρα από το τυπικό μάθημα της Φυσικής Αγωγής;
• Χρησιμοποιούν οι δάσκαλοι “διαλείμματα κίνησης” (brain breaks) μέσα στην τάξη;
• Υπάρχουν προγράμματα περπατήματος πριν το μάθημα;
• Τα σχολεία που έχουν περισσότερη γυμναστική, έχουν και καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις;

Παράδειγμα

Οι ερευνητές δεν μπορούσαν να φτιάξουν κατευθείαν ένα ερωτηματολόγιο, γιατί πολύ απλά δεν ήξεραν ποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες έκαναν τα σχολεία.

Ποιοτικό μέρος:

• Πήραν συνεντεύξεις από μόλις 15 άτομα (διευθυντές, γυμναστές και δασκάλους τάξης).
• Ανακάλυψαν ότι τα σχολεία χρησιμοποιούν δημιουργικούς τρόπους άσκησης, όπως το πρωινό περπάτημα ή σταθμούς με όργανα γυμναστικής στις αίθουσες.

Οι πληροφορίες αυτές χρησιμοποιήθηκαν για να σχηματιστούν ερωτήσεις.

Παράδειγμα

Ποσοτικό μέρος:

• Βασισμένοι στις συνεντεύξεις, έφτιαξαν ένα ερωτηματολόγιο και το έστειλαν σε 247 εκπαιδευτικούς σε 22 διαφορετικά σχολεία.
• Μέτρησαν τη συχνότητα των διαλειμμάτων για φυσική δραστηριότητα.
• Εκτίμησαν τη συσχέτιση των ωρών γυμναστικής με την επίσημη βαθμολογία του σχολείου.

Παράδειγμα

Παράδειγμα

Ερώτημα:
Γνωρίζουν οι νηπιαγωγοί στο Χονγκ Κονγκ τον όρο «Σωματικός Γραμματισμός» (Physical Literacy);

Ο όρος «Σωματικός Γραμματισμός» είναι πολύ καινούργιος και άγνωστος. Αν έδιναν μόνο ένα ερωτηματολόγιο, οι δάσκαλοι μπορεί να απαντούσαν στην τύχη.

Παράδειγμα

Ποιοτικό μέρος:

• Πήραν συνεντεύξεις (ατομικές και ομαδικές) από 45 εκπαιδευτικούς (διευθυντές και νηπιαγωγούς).
• Οι περισσότεροι δάσκαλοι δεν ήξεραν τον όρο.
• Φάνηκε ότι οι δάσκαλοι εστιάζουν μόνο στο σώμα (π.χ. «να μάθει να πιάνει την μπάλα») και ξεχνούν το συναίσθημα (π.χ. «να αγαπήσει την κίνηση»).

Παράδειγμα

Ποσοτικό μέρος (επιβεβάιωση):

• Έδωσαν σύντομα ερωτηματολόγια με κλίμακα Likert (1-5) πριν και μετά τη συνέντευξη για να μετρήσουν το βαθμό εξοικείωσης με τον όρο.
• Ο μέσος όρος ήταν πολύ χαμηλός (2.22 στα 5).

Παράδειγμα

Συμπεράσματα:

• Παρόλο που οι νηπιαγωγοί δεν ήξεραν τον όρο «Σωματικός Γραμματισμός» (θεωρία), στην πράξη έκαναν δραστηριότητες κίνησης. Όμως τις έκαναν αποσπασματικά, όχι οργανωμένα.
• Οι συνεντεύξεις αποκάλυψαν γιατί δεν κάνουν περισσότερη γυμναστική:
  • Έλλειψη χώρου (μικρές τάξεις).
  • Πίεση από τους γονείς να κάνουν μόνο μαθήματα (ανάγνωση/γραφή) και όχι παιχνίδι.

Διερεύνηση

Διαδικασίες ανάλυσης και ερμηνείας αποτελεσμάτων:

• Εντοπισμός οργάνου: Συλλέγονται ποιοτικά δεδομένα για την κατανόηση των εννοιών που μας ενδιαφέρουν. Στη συνέχεια, εντοπισμός εργαλείων που θα μετρήσουν τις αντίστοιχες μεταβλητές.
• Ανάπτυξη οργάνου: Με βάση θέματα και απαντήσεις συμμετεχόντων δημιουργούνται αξιολογικές κλίμακες.
• Χρήση ακραίων περιπτώσεων: Ακραίες περιπτώσεις των ποιοτικών δεδομένων αναλύονται ποιοτικά.

Το μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ποιοτ

• Ονομάζεται και ερμηνευτικό σχέδιο με μικτές μεθόδους.

• Τα ποσοτικά δεδομένα συλλέγονται πρώτα και έχουν μεγαλύτερο βάρος.

• Ποσοτικό μέρος:

  • Διαμόρφωση υπόθεσης, συλλογή και ανάλυση ποσοτικών δεδομένων.
  • Τα αποτελέσματα του ποσοτικού μέρους καθορίζουν

Παράδειγμα

Παράδειγμα

Ερωτήματα:

• Λειτουργεί σωστά ο θεσμός του “coaching” (καθοδήγηση);
  
• Συμφωνούν οι δάσκαλοι και οι καθοδηγητές για το τι συμβαίνει μέσα στην τάξη;

Παράδειγμα

Ποσοτικό μέρος:

• Έκαναν μια μεγάλη δημοσκόπηση για να δουν τη γενική εικόνα
• Συμμετείχαν 947 δάσκαλοι, 49 καθοδηγητές και 189 διοικητικοί

Αποτελέσματα:
Μεγάλη διαφωνία μεταξύ των απαντήσεων των δασκάλων και των καθοδηγητών

Παράδειγμα

Φτιάχνετε σχέδια δράσης (action plans);

• Καθοδηγητές: ΝΑΙ (91%)
• Νηπιαγωγοί: ΝΑΙ (51%)

Πώς γίνεται αυτό;

Παράδειγμα

Ποιοτικό μέρος (Επεξήγηση):

• Αποστολή σε όλους τους συμμετέχοντες ερωτηματολογίων με ανοιχτές ερωτήσεις.

Κατάλαβαν ότι οι καθοδηγητές και οι νηπιαγωγοί ορίζουν διαφορετικά τις λέξεις:

• Για τον καθοδηγητή, μια απλή προφορική συζήτηση θεωρούταν “Σχέδιο”.
• Για το νηπιαγωγό, αν δεν υπήρχε γραπτό χαρτί με βήματα, δεν το θεωρούσε “Σχέδιο”.

Παράδειγμα

Παράδειγμα

Οι ερευνητές εστίασαν σε σχολεία που ήταν γεμάτα με τεχνολογία. Ήθελαν να δουν αν η αφθονία υπολογιστών αλλάζει τον τρόπο που σκέφτονται και διδάσκουν οι δάσκαλοι.

Συγκεκριμένα: Αν δώσουμε σε έναν παραδοσιακό δάσκαλο (δασκαλοκεντρικό) πολλούς υπολογιστές, θα γίνει πιο μοντέρνος και μαθητοκεντρικός; Ή μήπως θα συνεχίσει να διδάσκει με τον ίδιο τρόπο, απλά χρησιμοποιώντας την οθόνη αντί για τον πίνακα;

Παράδειγμα

Ποσοτικό μέρος:

• Δείγμα 113 νηπιαγωγών
• Χρήση οργάνων (ερωτηματολόγια) από τη βιβλιογραφία για:
  • την αξιολόγηση των πεποιθήσεων των νηπιαγωγών για την δασκαλοκεντρική και την μαθητοκεντρική μάθηση
  • την αυτο-αξιολόγηση των νηπιαγωγών ως προς τη χρήση της τεχνολογίας

Παράδειγμα

Ποιοτικό μέρος:

• Χρήση του μοντέλου της μελέτης περίπτωσης.
• Επιλογή των δύο πιο “ακραίων” νηπιαγωγών με βάση τα ποσοτικά στοιχεία.
• Ζητήθηκε από κάθε νηπιαγωγό:
  • Παρατήρηση του μαθήματος από τους ερευνητές.
  • Συνέντευξη
  • Σχέδιο μαθήματος.
  • Γραπτός αναστοχασμός πάνω σε ερωτήσεις ανοιχτού τύπου για τις εκπαιδευτικές τους πεποιθήσεις και πρακτικές.

Παράδειγμα

Ευρήματα:

• Το τι πίστευε ο δάσκαλος δεν προέβλεπε σωστά το πώς χρησιμοποιούσε την τεχνολογία.
• Η τεχνολογία δεν άλλαξε τον τρόπο που δίδασκαν. Ο κάθε νηπιαγωγός προσάρμοσε την τεχνολογία για να ταιριάξει στην προσέγγιση που ήδη είχε.

Επεξήγηση

Διαδικασίες ανάλυσης και ερμηνείας αποτελεσμάτων:

• Ακολουθιακή ανάλυση ακραίων περιπτώσεων: Συλλέγονται ποσοτικά δεδομένα και προσδιορίζονται απόμακρες τιμές. Οι ακραίες περιπτώσεις μελετώνται ποιοτικά.
• Επεξήγηση αποτελεσμάτων: Μετά τη συλλογή των ποσοτικών δεδομένων συλλέγονται ποιοτικά δεδομένα (συνήθως) με συνεντέυξεις για να διερυενηθούν οι λόγοι που παρατηρήθηκαν οι διαφορές.
• Πολυεπίπεδη επεξήγηση: Ποσοτική έρευνα σε επίπεδο νηπιαγωγείου και συλλογή ποιοτικών δεδομένων σε επίπεδο περιφέρειας.

Το μοντέλο ΠΟΣΟΤ-ΠΟΙΟΤ

• Ονομάζεται και τριγωνοποιητικό σχέδιο με μικτές μεθόδους.
• Τα ποσοτικά και τα ποιοτικά δεδομένα έχουν την ίδια βαρύτητα.
• Τα ποσοτικά και τα ποιοτικά δεδομένα συλλέγονται συγχρόνως.
• Είναι ο πιο απαιτητικός τύπος μικτής έρευνας

Παράδειγμα

Παράδειγμα

Ερώτημα:
Πόσο συχνά οι γονείς ασχολούνται με τα μαθηματικά στο σπίτι με τα 4-χρονα παιδιά τους;

Παράδειγμα

Διαδικασία συλλογής δεδομένων:

1. Επίσκεψη στο σπίτι και βιντεοσκόπηση.
2. Αμέσως μετά συμπλήρωση ερωτηματολογίου.
3. Αναφορά δραστηριοτήτων από το τηλέφωνο σε δύο διαφορετικές μέρες (εργάσιμη/όχι εργάσιμη).

Παράδειγμα

	Μέθοδος 1: Ερωτηματολόγιο (QUAN)	Μέθοδος 2: Αναφορά δραστηριοτήτων (QUAN/QUAL)	Μέθοδος 3: Παρατήρηση (Video) (QUAL)
Εργαλείο	“Πόσο συχνά μετράτε;” (Κλίμακα 1-5)	“Περιγράψτε τη μέρα σας λεπτό προς λεπτό.”	Βιντεοσκόπηση παιχνιδιού (Μανάβικο & Παζλ)
Εύρημα	Οι γονείς δηλώνουν συχνή ενασχόληση.	Τα μαθηματικά εμφανίζονται σπάνια (μόλις 1% του χρόνου).	Καμία συσχέτιση με τις αναφορές των γονιών!
Ερμηνεία	Υποκειμενικότητα (Οι γονείς θέλουν να είναι αρεστοί)	Ρεαλισμός (Η πραγματική ρουτίνα)	Αντικειμενικότητα (Η ικανότητα στην πράξη)

Τριγωνοποίηση

Ορισμός

Ταυτόχρονη συλλογή ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων.

Πιθανές διαδικασίες ανάλυσης που μπορούν να ακολουθηθούν:

• Ποσοτικοποίηση ποιοτικών δεδομένων.
• Ποιοτικοποίηση ποσοτικών δεδομένων.
• Σύγκριση αποτελεσμάτων.
• Ενοποίηση δεδομένων: Τα ποσοτικά και τα ποιοτικά συναρθρώνονται με στόχο να προκύψουν νέες μεταβλητές.