Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2025-11-27

Υπενθύμιση

Όργανα μέτρησης

Εννοιολογικές κατασκευές


Ορισμός

Εννοιολογική κατασκευή είναι μία αφηρημένη έννοια που δημιουργήθηκε για να εξηγήσει τη συμπεριφορά και δεν μπορεί να παρατηρηθεί άμεσα.


Παραδείγματα:

  • Η ευφυΐα
  • Η προσωπικότητα
  • Η αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού

Μεταβλητές


Λειτουργικός ορισμός μίας εννοιολογικής κατασκευής είναι ο ορισμός των διαδικασιών ή/και των λειτουργιών που μπορούν να παρατηρηθούν και να μετρηθούν.


Ορισμός

Μεταβλητή είναι μία εννοιολογική κατασκευή ορισμένη λειτουργικά.


Οι μεταβλητές μετριούνται με όργανα.

Κλίμακα μέτρησης


Κάθε όργανο συνδέεται άμεσα με μία κλίμακα μέτρησης.


Ορισμός

Κλίμακα μέτρησης είναι ένα σύστημα για την οργάνωση των δεδομένων ώστε να μπορούν να εξεταστούν, να αναλυθούν και να ερμηνευτούν.

Ονομαστική κλίμακα

  • Οι τιμές είναι ονόματα κατηγοριών.
  • Οι κατηγορίες είναι διακριτές και μη συγκρίσιμες (δεν υπάρχει σειρά ή διάταξη μεταξύ τους)
  • Παράδειγμα: τόπος κατοικίας (π.χ. Φλώρινα, Καστοριά, Κοζάνη)
  • Μπορεί να χρησιμοποιηθούν αριθμοί για κωδικοποίηση, αλλά δεν έχουν ποσοτική σημασία (π.χ. 1 = Φλώρινα, 2 = Καστοριά).

Διατάξιμη κλίμακα

  • Οι τιμές αντιστοιχούν σε διακριτές κατηγορίες με φυσική διάταξη.
  • Μπορούμε να πούμε ποια τιμή είναι “μεγαλύτερη” ή “μικρότερη”, αλλά όχι πόσο μεγαλύτερη.
  • Παράδειγμα: οικονομική κατάσταση οικογένειας μαθητών (χαμηλή, μέτρια, υψηλή).
  • Η σειρά έχει νόημα, αλλά οι διαφορές μεταξύ κατηγοριών δεν είναι μετρήσιμες.

Ισοδιαστημική κλίμακα

  • Οι τιμές είναι αριθμητικές, με ίσα διαστήματα μεταξύ τους.
  • Επιτρέπεται η σύγκριση διαφορών (π.χ. πόσο αυξήθηκε ή μειώθηκε κάτι)
  • Ωστόσο, το μηδέν είναι αυθαίρετο· δεν υποδηλώνει “απουσία”
  • Παράδειγμα: θερμοκρασία σε βαθμούς Κελσίου ή Φάρεναϊτ

Αναλογική κλίμακα

  • Είναι ισοδιαστημική με απόλυτο μηδέν.
  • Το μηδέν σημαίνει απουσία του χαρακτηριστικού που μετράμε.
  • Επιτρέπεται η σύγκριση λόγων (π.χ. “διπλάσιο”, “μισό”).
  • Παράδειγμα: ύψος, βάρος, διάρκεια, απόσταση.
    • Ένα παιδί 120 cm είναι διπλάσιο σε ύψος από ένα παιδί 60 cm.

Παραδείγματα

  • Αριθμός λέξεων για την περιγραφή μίας εικόνας
  • Βαθμός συμμετοχής (χαμηλή/μέτρια/υψηλή)
  • Χρώμα πλαστελίνης που προτιμούν τα παιδιά
  • Χρόνος (σε λεπτά) ελεύθερου παιχνιδιού
  • Η ώρα που μετρήθηκε το επίπεδο προσοχής των μαθητών

Ποσοτικές και ποιοτικές μεταβλητές


  • Οι ισοδιαστημικές και οι αναλογικές μεταβλητές είναι ποσοτικές μεταβλητές.
  • Οι ονομαστικές και οι διατάξιμες μεταβλητές είναι ποιοτικές μεταβλητές.

Ερμηνεία των μετρήσεων του οργάνου


  • Ακατέργαστη βαθμολογία:
    Π.χ. ο αριθμός των ερωτήσεων που ο μαθητής απάντησε σωστά.


  • Βαθμολόγηση με νόρμες:
    Η επίδοση ενός μαθητή σε σχέση με την επίδοση των άλλων.

Ερμηνεία των μετρήσεων του οργάνου

  • Βαθμολόγηση με κριτήρια:
    Η επίδοση ενός μαθητή συγκρίνεται με προκαθορισμένα εξωτερικά κριτήρια.


  • Βαθμολόγηση αυτο-αναφοράς:
    Η μέτρηση επαναλαμβάνεται ώστε να συγκριθεί η επίδοση του μαθητή σε διάφορες χρονικές στιγμές.

Τύποι οργάνων

Γενικά


Οι πιο συνηθισμένοι τύποι οργάνων στην εκπαιδευτική έρευνα είναι:

  • Γνωστικά τεστ
  • Συναισθηματικά τεστ
  • Προβολικά τεστ

Γνωστικά τεστ

Ένα γνωστικό τεστ χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση:

  • της σκέψης
  • της μνήμης
  • της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων

Γνωστικά τεστ


  • Μετρούν την τρέχουσα επάρκεια ενός ατόμου σε συγκεκριμένους τομείς γνώσεων ή δεξιοτήτων.
  • Τυποποιημένες δοκιμασίες.
  • Σύγκριση με τον κανόνα.

Τεστ έφεσης


  • Προβλέπουν την απόδοση του ατόμου σε μία μελλοντική κατάσταση.
  • Αξιολογούν την ανταπόκριση των ατόμων σε μία σειρά δραστηριοτήτων.
  • Παράδειγμα: οι κλίμακες ευφυΐας Wechsler

Συναισθηματικά τεστ

  • Μετρούν πνευματικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με το συναίσθημα, όπως η σταση, το ενδιαφέρον και οι αξίες.
  • Αφορούν αυτο-αναφορικές αξιολογήσεις.

Συναισθηματικά τεστ: Κλίμακες στάσεων

Ορισμός

Η κλίμακα στάσεων είναι ένα όργανο που μετρά τι πιστεύει, τι αντιλαμβάνεται και τι νιώθει ένα άτομο για τον εαυτό του, για τους άλλους, για δραστηριότητες, φορείς ή καταστάσεις.


Τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα είναι:

  • οι κλίμακες Likert
  • οι κλίμακες σημασιολογικής διαφοροποίησης
  • οι κλίμακες κατάταξης

Κλίμακες Likert

  • Καλούν τον εξεταζόμενο να τοποθετηθεί σε μια σειρά δηλώσεων
  • Συνήθως, είναι 5-βαθμες:
    • Διαφωνώ απόλυτα (ΔΑ: 1)
    • Διαφωνώ (Δ: 2)
    • Είμαι αναποφάσιστος (Α: 3)
    • Συμφωνώ (Σ: 4)
    • Συμφωνώ απόλυτα (ΣΑ: 5)

Τι είδους μεταβλητές είναι τα αποτελέσματα των μετρήσεων με κλίμακες Likert;

Κλίμακες σημασιολογικής διαφοροποίησης


  • Ζητούν από τον εξεταζόμενο να δείξει την στάση του για ένα ζήτημα.
  • Έχουν 5 ή 7 διαστήματα με την ουδέτερη στάση να παίρνει την τιμή 0.
  • Στις αναλύσεις χρησιμοποιούνται τα αθροίσματα όλων των βαθμολγιών.


Τι είδους μεταβλητές είναι τα αποτελέσματα των μετρήσεων με κλίμακες σημασιολογικής διαφοροποίησης;

Κλίμακες κατάταξης

  • Ζητούν από τον εξεταζόμενο να δείξει τη στάση του για ένα ζήτημα.
  • Επιλογή από μία λίστα δυνατών απαντήσεων

Αξιολόγηση οργάνων

Εγκυρότητα

Ορισμός

Η εγκυρότητα αναφέρεται στην ικανότητα του οργάνου να μετρήσει την ποσότητα που στοχεύει.


Η αξιολόγηση της εγκυρότητας:

  • Κατανόηση της ερμηνείας που πρέπει να γίνει από το όργανο.
  • Συλλογή αποδεικτικών στοιχείων που υποστηρίζουν την ερμηνεία.

Είδη εγκυρότητας

  • Εγκυρότητα περιεχομένου
  • Εγκυρότητα βάσει κριτηρίων
  • Εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής
  • Εγκυρότητα συνεπειών

Εγκυρότητα περιεχομένου

  • Είναι ο βαθμός στον οποίο ένα τεστ μετρά μια συγκεκριμένη θεματική περιοχή
  • Εγκυρότητα ερωτήσεων: είναι οι ερωτήσεις σχετικές με τη μέτρηση της θεματικής περιποχής;
  • Εγκυρότητα δειγματοληψίας: Πόσο καλά ελέγχει το τεστ το σύνολο της θεματικής περιοχής;

Εγκυρότητα βάσει κριτηρίων

Καθορίζεται σχετίζοντας την απόδοση σε ένα τεστ με την απόδοσεη σε ένα δεύτερο τεστ.


Συντρέχουσα εγκυρότητα:
Σύγκριση με προϋπάρχον τεστ που εφαρμόστηκε στα ίδια άτομο την ίδια χρονική περίοδο.


Προβλεπτική εγκυρότητα:
Πόσο καλά μπορεί ένα τεστ να προβλέψει μελλοντική επίδοση.

Εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής


  • Τι πραγματικά μετρά το τεστ (όργανο) που χρησιμοποιήσαμε;
  • Οι εννοιολογικές κατασκευές βρίσκονται πίσω από τις μεταβλητές.
  • Προϋποθέτει την εκτενή συλλογή αποδεικτικών στοιχείων

Εγκυρότητα συνεπειών


Ο βαθμός στον οποίο ένα όργανο έχει επιβλαβείς επιπτώσεις στον εξεταζόμενο.

Εμπόδια στην εγκυρότητα

Παράγοντες που απειλούν την εγκυρότητα:

  • Ασαφείς οδηγίες για την εφαρμογή του τεστ.
  • Διφορούμενες και μπερδεμένες ερωτήσεις.
  • Δυσνόητες προτάσεις.
  • Ασάφεια στη βαθμολόγηση.
  • Εξαπάτηση.