Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2025-11-13

Υπενθύμιση

Ερευνητικό πλάνο

Γενικά

Ορισμός

Το ερευνητικό πλάνο είναι η λεπτομερής περιγραφή της μελέτης που πρόκειται να πραγματοποιηθεί.

Χρησιμότητα

Το ερευνητικό πλάνο εξυπηρετεί πολλούς σημαντικούς σκοπούς:

• Αναστοχασμός κάθε πλευράς της μελέτης.
• Διευκόλυνση της αξιολόγησης της μελέτης από τον ερευνητή και από άλλους.
• Καθοδήγηση της μελέτης.

Χαρακτηριστικά καλού πλάνου

Ένα καλά μελετημένο πλάνο:

• Περιγράφει λεπτομερώς τα μέσα συλλογής της πληροφορίας.
• Υποστηρίζει τις ικανότητες της ερευνητικής ομάδας να πραγματοποιήσει τη μελέτη.
• Περιγράφει επαρκώς το αντικείμενο του προβλήματος που θα μελετηθεί.
• Αναγνωρίζει πιθανά προβλήματα που θα προκύψουν και προτείνει μέτρα αντιμετώπισής τους.
• Είναι ξεκάθαρο για τα χρονικά πλαίσια εκτέλεσης της μελέτης.

Ποσοτική έρευνα

Περιεχόμενα ερευνητικού πλάνου

Συνήθως, ένα ερευνητικό πλάνο περιλαμβάνει τα εξής μέρη:

• Εισαγωγή
• Μέθοδος
• Ανάλυση δεδομένων
• Χρονοδιάγραμμα
• Προϋπολογισμός

Εισαγωγή

Η ενότητα της εισαγωγής συνήθως περιλαμβάνει:

• Δήλωση θέματος:
  Περιγραφή υποβάθρου και αιτιολόγηση σημαντικότητας.
• Δήλωση ερευνητικών ερωτημάτων:
  Εστίαση της μελέτης και οδηγός της συλλογής δεδομένων.

Εισαγωγή

• Ανασκόπηση σχετικής βιβλιογραφίας:
  Αναφορές για το τι είναι γνωστό για το θέμα και ανάδειξη εύλογης υπόθεσης.
• Δήλωση ερευνητικής υπόθεσης:
  Δικαιολόγηση των ερευνητικών υποθέσεων.

Μέθοδος

Η ενότητα της μεθόδου συνήθως περιγράφει:

• Τους συμμετέχοντες στη μελέτη.
• Τα όργανα μέτρησης που θα χρησιμοποιηθούν.
• Το σχεδιασμό της μελέτης.
• Τη διαδικασία πραγματοποίησης της μελέτης.

Μέθοδος: Συμμετέχοντες

Η περιγραφή των συμμετεχόντων πρέπει να ορίζει:

• Τον αριθμό των συμμετεχόντων στη μελέτη.
• Τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων.
• Τον πληθυσμό από τον οποίο θα επιλεγεί το δείγμα των συμμετεχόντων.

Μέθοδος: Όργανα

Όργανο είναι ένα τεστ ή εργαλείο που θα χρησιμοποιηθεί για τη συλλογή των δεδομένων.

Στην περίπτωση χρήσης υφιστάμενων οργάνων, η περιγραφή τους πρέπει να τεκμηριώνει:

• την καταλληλότητας της χρήσης τους
• την εγκυρότητά τους
• την αξιοπιστία τους

Μέθοδος: Όργανα

Στην περίπτωση κατασκευής οργάνων για την πραγματοποίηση της μελέτης, πρέπει:

• Να περιγραφεί ο τρόπος κατασκευής του οργάνου.
• Να εξηγηθεί ποια ποσότητα θα μετράει.
• Να περιγραφεί επαρκώς ο τρόπος αξιολόγησης του οργάνου (εγκυρότητα-αξιοπιστία).

Μέθοδος: Σχεδιασμός

Ο σχεδιασμός περιγράφει τη γενική δομή της μελέτης.

Οι βασικοί ερευνητικοί σχεδιασμοί στην ποσοτική έρευνα είναι:

• Έρευνα ερωτηματολογίου
• Έρευνα συσχέτισης
• Αιτιώδης-συγκριτική έρευνα
• Πειραματική έρευνα
• Έρευνα με ένα υποκείμενο

Μέθοδος: Διαδικασία

Η διαδικασία περιγράφει τα βήματα της συλλογής δεδομένων, από την αρχή μέχρι το τέλος:

• Περιγραφή της τεχνικής για τη συλλογή του δείγματος.
• Περιγραφή όλων των μετρήσεων που θα πραγματοποιηθούν.
• Περιγραφή των βημάτων για την πραγματοποίηση όλων των κύριων στοιχείων της μελέτης (διασφάλιση πρόσβασης στο χώρο της μελέτης, συλλογή και αποθήκευση δεδομένων).

Μέθοδος: Διαδικασία

Περιγράφονται όλες οι απαραίτητες παραδοχές και οι περιορισμοί που αναγνωρίστηκαν από τον/την ερευνητή/τρια.

Παραδοχή:
Ισχυρισμός που θεωρείται αληθινός χωρίς να αποδεικνύεται.

Περιορισμός:
Πλευρά της μελέτης που δεν μπορεί να ελεγχθεί από τον/την ερευνητή/τρια.

Μέθοδος: Ανάλυση δεδομένων

Περιγραφή των στατιστικών εργαλείων που θα χρησιμοποιηθούν για την εξαγωγή των συμπερασμάτων από τα δεδομένα που θα συλλεχθούν.

Η ερευνητική υπόθεση καθορίζει το σχεδιασμο της μελέτης, ο οποίος καθορίζει την ανάλυση.

Μέθοδος: Χρονοδιάγραμμα

Το χρονοδιάγραμμα:

• Περιλαμβάνει μία λίστα με τις κύριες δραστηριότητες ή τις φάσεις της προτεινόμενης έρευνας.
• Τον αναμενόμενο χρόνο ολοκλήρωσης των δραστηριοτήτων αυτών.

Μέθοδος: Χρονοδιάγραμμα

Το χρονοδιάγραμμα είναι χρήσιμο γιατί:

• Επιτρέπει σε όποιον αξιολογεί μία ερευνητική πρόταση να εκτιμήσει τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της μελέτης.
• Βοηθά τον ερευνητή να παραμείνει στο πρόγραμμά του.

Πάντα θα υπαρχουν απρόβλεπτες καθυστερήσεις.

Μέθοδος: Χρονοδιάγραμμα

Μέθοδος: Προϋπολογισμός

Σε μελέτες που κατατίθενται ζητώντας χρηματοδότηση, συνήθως περιλαμβάνεται μία πρόβλεψη του κόστους των διαφόρων εργασιών:

• Προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών
• Ταξίδια
• Εκτύπωση και ταχυδρόμηση.

Ποιοτική έρευνα

Γενικά

Ένα πλάνο ποιοτικής έρευνας είναι πολύ λιγότερο δομημένο σε σχέση με ό,τι συνηθίζεται στην ποσοτική έρευνα.

Η προηγούμενη επιτόπια έρευνα θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση συγγραφής του ερευνητικού πλάνου:

• Δε συμφωνούν όλοι με αυτό.
• Μπορεί να προϊδεάσει τον/την ερευνητή/τρια σχετικά με το περιβάλλον της έρευνας.
• Δύσκολο να εγκριθεί και να πραγματοποιηθεί.

Στοιχεία πλάνου: Τίτλος

Ο τίτλος στο πλάνο μιας ποιοτικής έρευνας:

• Αντανακλά το σημείο αναφοράς
• Μπορεί να αλλάξει καθώς εξελίσσεται η έρευνα και επαναπροσδιορίζεται η εστίαση.

Στοιχεία πλάνου: Εισαγωγή

Η ενότητα της εισαγωγής ενός πλάνου ποιοτικής έρευνας συνήθως περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία:

• Δήλωση του θέματος
• Πλαισίωση της μελέτης
• Δήλωση ερευνητικών ερωτημάτων
• Ανασκόπηση σχετικής βιβλιογραφίας

Στοιχεία πλάνου: Ερευνητική διαδικασία

Η ενότητα της ερευνητικής διαδικασίας περιγράφει:

• Τη γενική προσέγγιση της μελέτης:
  Περιγραφή της ερευνητικής προσέγγισης (αφηγηματική, εθνογραφική, κτλ.) και αιτιολόγηση της καταλληλότητάς της.
• Την επιλογή χώρου και δείγματος: Περιγραφή της λογικής επιλογής του δείγματος (στην ποιοτική έρευνα τα δείγματα δεν είναι απαραίτητα ευρέως αντιπροσωπευτικά).

Στοιχεία πλάνου: Ερευνητική διαδικασία

• Το ρόλο του ερευνητή:
  Περιγραφή διαδικασιών για την είσοδο του/της ερευνητή/τριας στον τόπο της έρευνας και των ηθικών διλημμάτων που μπορεί να προκύψουν.
• Τη μέθοδο συλλογής δεδομένων:
  Περιγραφή τεχνικών έρευνας στο πεδίο με παραδείγματα από πηγές, από οδηγούς συνεντεύξεων.

Στοιχεία πλάνου: Ερευνητική διαδικασία

• Στρατηγικές διαχείρισης δεδομένων:
  Περιγραφή του χρόνου και συλλογής δεδομένων και του τρόπου αποθήκευσής τους.
• Στρατηγικές ανάλυσης δεδομένων:
  Περιγραφή του τρόπου ομαδοποίησης των δεδομένων

Στοιχεία πλάνου: Ερευνητική διαδικασία

• Χαρακτηριστικά εμπιστοσύνης:
  Περιγραφή των μέτρων του ερευνητή να αντιμετωπίσει τα πιο παραδοσιακά ζητήμα εγκυρότητας και αξιοπιστίας.
• Ηθικά ζητήματα:
  Συνήθως σχετίζονται με τη συγκατάθεση στη μελέτη και την ικανότητα του/της ερευνητή/τριας να διαχωρίζει τις επιστημονικές και τις προσωπικές του απόψεις.

Στοιχεία πλάνου: Συνεισφορά της μελέτης

• Τεκμηρίωση της συνεισφοράς της μελέτης στην κατανόηση του ζητήματος ενδιαφέροντος.
• Σύνδεση με συμπερασμάτων με ευρύτερες ιδέες.

Στοιχεία πλάνου: Περιορισμοί της μελέτης

Περιγραφή πιθανών εμποδίων στην ολοκλήρωση της μελέτης.

Στοιχεία πλάνου: Παράρτημα

• Χρονοδιάγραμμα.
• Προτεινόμενο πίνακα περιεχομένων (συνήθως δύσκολο).
• Δείγμα εντύπου συγκατάθεσης.
• Πιθανές εγκρίσεις από ελεγκτικούς φορείς.
• Πρότυπα δομημένων συνεντέυξεων.

Ευχαριστώ