Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2025-11-06

Υπενθύμιση

Για τον προσδιορισμό του ερευνητικού θέματος ακολουθούνται τα βήματα:

Γενική διατύπωση του ερευνητικού θέματος.
Διευκρίνιση του επιστημονικού θέματος.
Διατύπωση του ερευνητικού θέματος.
Διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων.
Διατύπωση ερευνητικών υποθέσεων.

Βιβλιογραφική ανασκόπηση

Στόχοι

Οι στόχοι της βιβλιογραφικής ανασκόπησης είναι:

Αναγνώριση του επιστημονικού πεδίου (τι είναι γνωστό ή άγνωστο).
Υποστήριξη του ερευνητικού προβλήματος και των μεθόδων.
Αναγνώριση υφιστάμενων θεωριών.
Αναγνώριση ελλείψεων και τάσεων.
Αποφυγή διερεύνησης ήδη απαντημένων ερωτημάτων.

Στόχοι

Μία καλή βιβλιογραφική ανακόπηση:

Παράγει ένα συνεκτικό επιχείρημα (όχι μία απλή απαρίθμηση πηγών).
Χαρτογραφεί βασικά θέματα και τις μεταξύ τους σχέσεις.
Αναδεικνύει σαφείς ανεπάρκειες που θα καλύψει η μελέτη μας.
Εναρμονίζει τα ερευνητικά ερωτήματα με το ερευνητικό πεδίο.

Τύποι πηγών

Οι τύποι των πηγών που θα συμπεριλάβουμε στη βιβλιογραφική μελέτη μπορούν να είναι:

Πρόσφατα άρθρα με κριτές (peer-reviewed).
Σημαντικά/θεμελιώδη θεωρητικά κείμενα.
Διδακτορικές διατριβές (με μέτρο και σαφή επισήμανση).

Εμβέλεια

Η εμβέλεια της βιβλιογραφικής μελέτης πρέπει να καθορίζεται ρητά:

Χρονικό πλαίσιο (π.χ. τελευταία 10 έτη + κλασικά).
Πληθυσμός (π.χ. νήπια/νηπιαγωγείο).
Γενικό πλαίσιο (π.χ. παιχνιδοκεντρική μάθηση, γωνιές τάξης).
Τύποι μελετών (ποσοτικές/ποιοτικές/μικτές).

Βασικά βήματα

Τα βασικά βήματα που ακολουθούνται συνήθως για την πραγματοποίηση μίας βιβλιογραφικής ανασκόπησης είναι:

Ορισμός λέξεων-κλειδιών.
Αναζήτηση σε βάσεις βιβλιογραφικών αναφορών.
Διαλογή και αξιολόγηση πηγών.
Εξαγωγή πλήρους κειμένου και συνόψιση.
Σύνθεση.
Συγγραφή και αναθεώρηση.

Βήμα 1: Λέξεις-κλειδιά

Κάποιες καλές πρακτικές:

Διαίρεση σε εννοιολογικές ενότητες (πλαίσιο, πληθυσμός, έκβαση).
Καταγραφή συνωνύμων και συναφών όρων.
Χρήση τυποποιημένου λεξιλογίου, αν υπάρχει(π.χ. ERIC Thesaurus).
Συνήθως, διαδικασία που επαναλαμβάνεται αρκετές φορές.

Βήμα 2: Αναζήτηση σε βάσεις βιβλιογραφικών αναφορών

Google Scholar (ευρύς εντοπισμός).
ERIC
Scopus/Web of Science (αλυσίδες παραπομπών).
Πλατφόρμες εκδοτών για ειδοποιήσεις.
ResearchRabbit (AI για αλυσίδες παραπομπών)

Βήμα 3: Αξιολόγηση πηγών

Σχετικότητα:
- Είναι η εργασία σχετική με το αντικείμενο της μελέτης μας;
- Μπορώ από τον τίτλο και την σύνοψη (abstract) να συμπεράνω σχετικότητα;
Συγγραφέας:
- Ποιο είναι τα επιστημονικό πεδίο του συγγραφέα;
- Έχει φήμη ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο πεδίο που μελετάμε;

Βήμα 3: Αξιολόγηση πηγών

Πηγή (π.χ. επιστημονικό περιοδικό):
- Σε ποιο περιοδικό δημοσιεύθηκε η εργασία;
- Είχε το περιοδικό σύστημα κριτών (peer review);
Μεθοδολογία:
- Χρησιμοποιήθηκαν οι σωστές μέθοδοι για τη συλλογή και ανάλυση των δεδομένων;
Χρονικό πλαίσιο:
- Πότε πραγματοποιήθηκε η μελέτη;

Βήμα 4: Εξαγωγή πλήρους κειμένου και συνόψιση

Αφού καταλήξουμε σε μία λίστα με τις πηγές που θέλουμε εξάγουμε το πλήρες κείμενο. Μετά, προχωράμε σε μία σύντομη δομημένη περίληψη:

ερώτημα
θεωρία
μέθοδος
δείγμα
ευρήματα
όρια

Βήμα 5: Σύνθεση

Ομαδοποίηση κατά θέμα, μέθοδο ή θεωρία.
Ομαδοποίηση ανά χρονική περίοδο (πολύ σπάνια εφικτό).
Σύγκριση ευρημάτων και εξήγηση διαφορών.
Ανάδειξη κενού που οδηγεί στο πρόβλημα που θα ασχοληθούμε στη μελέτη.

Βήμα 5: Σύνθεση

Μεταβλητές της μελέτης
Μεταβλητή 1	Μεταβλητή 2	…	Μεταβλητή 100
		…
		…
		…
		…

Βήμα 5: Σύνθεση

Μεθοδολογία της μελέτης
Μέθοδος 1	Μέθοδος 2	…	Μέθοδος 100
		…
		…
		…
		…

Βήμα 6: Συγγραφή

Διαχωρισμός απόψεων και γεγονότων.
Σαφής ορισμός όρων και χρήση με συνέπεια.
Οργάνωση με λογική σειρά.
Στόχευση συγκεκριμένου κοινού.
Απλό (όχι απλοϊκό) λεξιλόγιο.

Παραδείγματα

Μελέτη

Σκοπός:
Εξέταση των απόψεων των εκπαιδευτικών σχετικά με την συμβολή της Π.Ε. στην εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρίες ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Παραδείγματα

Ανασκόπηση:

Μελέτες που στηρίζουν τη χρησιμότητα της Π.Ε. στην ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Μελέτες που στηρίζουν την χρησιμότητα της Π.Ε. στην ανάπτυξη δεξιοτήτων σε παιδιά με αναπηρίες.
Μελέτες που δείχνουν ότι η εφαρμογή της Π.Ε. εξαρτάται από τη στάση των εκπαιδευτικών.

Κενό:
Δεν ξέρουμε τη στάση των εκπαιδευτικών για την Π.Ε. στην εκπαίδευση παιδιών με αναπηρία.

Παραδείγματα

Μελέτη

Σκοπός:
Η ανάδειξη της δυνατότητας του ΕΠΧ να επιδράσει στην κινητική και κοινωνική ανάπτυξη παιδιών προσχολικής ηλικίας.

Παραδείγματα

Ανασκόπηση:

Μελέτες που υποστηρίζουν τη γενική χρησιμότητα του ΕΠΧ
Μελέτες που καταδεικνύουν τον παραγκωνισμό των ΕΠΧ από στην προσχολική εκπαίδευση.
Μελέτες που αποδεικνύουν την χρησιμότητα των ΕΠΧ σε μια σειρά τομείς.

Κενό:
Έλλειψη επαρκών μελετών που να υποστηρίζουν τα οφέλη του ΕΠΧ στην προσχολική εκπαίδευση.

Βασικά εργαλεία

Google Scholar

Ακριβείς φράσεις με εισαγωγικά: "συμπερίληψη στην εκπαίδευση".
Συνδυασμοί AND/OR, αποκλεισμός με -.
Ταξινόμηση κατά ημερομηνία

Παράδειγμα

Στόχος

Ανεύρεση ποιοτικών εργασιών με τις λέξεις “συμπερίληψη” ή “συμπερίληψη στην εκπαίδευση” στο νηπιαγωγείο αποκλείοντας όλες τις διατριβές.

==== GOOGLE SCHOLAR ====

(συμπερίληψη OR "συμπερίληψη στην εκπαίδευση")
AND ("νηπιαγωγείο" OR "προσχολική εκπαίδευση") 
AND ποιοτική
-ποσοτική 
-site:apothesis.eap.gr
-site:repo.lib.duth.gr
-site:ir.lib.uth.gr

ERIC

==== ERIC ====

(
  DE("Inclusive Education" OR "Inclusion")
  OR TI(inclusion OR "inclusive education")
  OR AB(inclusion OR "inclusive education")
)
AND
(
  DE("Preschool Education" OR "Kindergarten" OR "Early Childhood Education")
  OR TI(kindergarten OR preschool OR "early childhood education")
  OR AB(kindergarten OR preschool OR "early childhood education")
)
AND
(
  DE("Qualitative Research")
  OR TI(qualitative)
  OR AB(qualitative)
)
NOT
(
  DE("Quantitative Research")
  OR TI(quantitative)
  OR AB(quantitative)
)

Zotero

Πρόγραμμα διαχείρισης αναφορών

ResearchRabbit

link

Δημιουργεί έναν χάρτη τον αναφορών.