Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (0110Υ)

Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

Αλέξανδρος Ρέκκας

2025-10-30

Βήματα της επιστημονικής έρευνας

Υπενθύμιση

Η εκπαιδευτική έρευνα είναι μια συστηματική διαδικασία που ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα για τη διερεύνηση εκπαιδευτικών προβλημάτων:

  1. Προσδιορισμός του ερευνητικού θέματος
  2. Βιβλιογραφική ανασκόπηση
  3. Προετοιμασία ερευνητικού σχεδίου
  4. Προσδιορισμός δείγματος και συλλογή δεδομένων
  5. Ανάλυση δεδομένων
  6. Εξαγωγή συμπερασμάτων

Προσδιορισμός του Ερευνητικού Θέματος

Γενικά

  • Ο προσδιορισμός ενός ερευνητικού θέματος είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα στην ερευνητική διαδικασία.
  • Ένα καλά καθορισμένο θέμα παρέχει την εστίαση και τη δομή για όλα τα επόμενα βήματα.

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Θεωρία

  • Τα ερευνητικά θέματα με το καθαρότερο νόημα προέρχονται από την ανάλυση θεωριών.

Ορισμός

Θεωρία είναι ένα οργανωμένο σύνολο εννοιών, γενικεύσεων και αρχών που μπορούν να διερευνηθούν.

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Θεωρία

  • Μελέτη της σχέσης μεταξύ δύο εννοιών
  • Μελέτη των μηχανισμών που δημιουργούνται τα αποτελέσματα
  • Μελέτη των ορίων μίας θεωρίας

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Πρακτική εμπειρία

  • Η καθημερινή εμπειρία στο νηπιαγωγείο είναι μια από τις πιο σημαντικές πηγές έμπνευσης.
  • Προβλήματα, απορίες και παρατηρήσεις από την πρακτική άσκηση ή την εργασία μπορούν να μετατραπούν σε ερευνητικά ερωτήματα.

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Δημοσιευμένο έργο


Άμεση επαλήθευση

Όσο το δυνατόν πιο πιστή αναπαραγωγή των συνθηκών και των ενεργειών που αφορούσαν την αρχική εργασία.

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Δημοσιευμένο έργο


Εννοιολογική επαλήθευση

Διατήρηση της βασικής ιδέας της αρχικής εργασίας με την αλλαγή στη νέα έρευνα σημαντικών στοιχείων όπως η σύνθεση του πληθυσμού, το περιβάλλον, το χρονικό πλαίσιο ή ακόμα και μέρος του σχεδιασμού. Στόχος είναι ο έλεγχος της ανθεκτικότητας των αρχικών συμπερασμάτων και η δυνατότητα γενίκευσής τους.

Εύρεση ερευνητικών ζητημάτων

Μελέτη βιβλιογραφίας

  • Η μελέτη προηγούμενων ερευνών αποκαλύπτει “κενά” στη γνώση.
  • Όχι απλώς συλλογή πηγών, αλλά συστηματική αναδιοργάνωση της βιβλιογραφίας

Διευκρίνιση του ερευνητικού θέματος

Γενικά

Ορισμός

Η διευκρίνιση της αρχικής διατύπωσης διασφαλίζει τη μεταφορά από ένα γενικό πλαίσιο σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα.

Χαρακτηριστικά “καλού” θέματος


Ένα καλό ερευνητικό θέμα πρέπει να:

  • Είναι ενδιαφέρον.
  • Διασφαλίζει τη δυνατότητα έρευνας.
  • Είναι σημαντικό.
  • Είναι ηθικό.
  • Είναι διαχειρίσιμο.

Διατύπωση του θέματος

Γενικά


Ορισμός

Μία σύντομη και ακριβής περιγραφή του αντικειμένου της μελέτης, ώστε να μπορούν να στοιχειοθετηθούν τα επόμενα βήματα.

Ποσοτική έρευνα


Σε μία ποσοτική έρευνα η διατύπωση συνήθως περιλαμβάνει τις μεταβλητές, τη σχέση μεταξύ τους και τους συμμετέχοντες.


Παράδειγμα

Το θέμα που θα διερευνηθεί είναι η επίδραση των καρτών με ερωτήσεις μαθηματικών στην ακρίβεια της μέτρησης κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού προσποίησης στο μανάβικο στα παιδιά του νηπιαγωγείου.

Ποιοτική έρευνα

Στην ποιοτική έρευνα έχουμε:

  • Γενική διατύπωση
  • Το θέμα εξειδικεύεται σταδιακά

Παράδειγμα

Σκοπός της μελέτης είναι να περιγράψει τη φύση της ενασχόλησης των παιδιών με τα μαθηματικά. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν λεπτομέρειες σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά εισάγονται στα μαθηματικά και διατηρούν το ενδιαφέρον τους για αυτά.

Διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων

Γενικά

  • Ακριβής περιγραφή των των ζητημάτων που θα απαντηθούν από τη μελέτη.
  • Επιβεβαίωση για τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της μελέτης.

Ποσοτική έρευνα

  • Περιγραφή σχέσων μεταξύ μεταβλητών.
  • Ποσοτικοποίηση των σχέσων αυτών.

Παράδειγμα

Η ακρίβεια της μέτρησης είναι μεγαλύτερη κατά τη διάρκεια των συνεδριών με κάρτες ερωτήσεων μαθηματικών συζητήσεων σε σύγκριση με τις συνεδρίες χωρίς αυτές;

Ποιοτική έρευνα

  • Συνήθως ένα βασικό ερώτημα
  • Μικρός αριθμός σχετικών (διευκρινιστικών) υπο-ερωτημάτων.

Παράδειγμα

Ποιες στρατηγικές χρησιμοποιούν τα παιδιά για να ασχοληθούν με τη μάθηση των μαθηματικών; Πώς αυτές οι στρατηγικές διατηρούν τη συμμετοχή των μαθητών στη μάθηση των μαθηματικών; Πώς η ενασχόληση με το περιεχόμενο των μαθηματικών επηρεάζει τη στάση των μαθητών απέναντι στα μαθημα;

Διατύπωση υποθέσεων

Γενικά

Ορισμός

Η στοιχειοθετημένη πρόβλεψη του/της ερευνητή/τριας για το αποτέλεσμα της μελέτης και τις απαντήσεις στα ερευνητικά ερωτήματα.

Ποσοτική έρευνα

  • Αναπόσπαστο κομμάτι της ποσοτικής έρευνας.
  • Συνήθως στηρίζονται σε κάποια επιστημονική θεωρία ή στα ευρήματα σχετικής βιβλιογραφίας.

Χαρακτηριστικά “καλής” υπόθεσης

Μια καλή ερευνητική υπόθεση:

  • Πρέπει να στηρίζεται σε μία στέρεη λογική και να συνάδει με τις επικρατούσες θεωρίες και τα αποτελέσματα προηγούμενων μελετών.
  • Πρέπει να παρέχει μία λογική εξήγηση για το προβλεπόμενο αποτέλεσμα.
  • Περιγράφει συνοπτικά και με σαφήνεια την αναμενόμενη σχέση ή διαφορά μεταξύ των μεταβλητών
  • Μπορεί να ελεγχθεί μέσα σε λογικά χρονικά πλαίσια.

Ποσοτική έρευνα


Μη-κατευθυντικές ερευνητικές υποθέσεις

Υπάρχει μία σχέση ή διαφορά μεταξύ των μεταβλητών χωρίς να μας ενδιαφέρει η κατεύθυνσή της, π.χ. υπάρχει σχέση μεταξύ μίας παρέμβασης και της επίδοσης των μαθητών.

Ποσοτική έρευνα


Κατευθυντικές ερευνητικές υποθέσεις

Υπάρχει μία σχέση ή διαφορά μεταξύ των μεταβλητών με συγκεκριμένη κατεύθυνση, π.χ. η παρέμβαση βελτιώνει την επίδοση των μαθητών.


Μηδενική υπόθεση (null hypothesis)

Προβλέπει ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ των μεταβλητών.

Ποιοτική έρευνα

  • Συνήθως δεν διατυπώνονται υποθέσεις
  • Πολύ πιθανό να διατυπωθούν νέες υποθέσεις κατά τη διεξαγωγή της μελέτης

Ανακεφαλαίωση

Προσδιορισμός ερευνητικού θέματος

Για τον προσδιορισμό του ερευνητικού θέματος ακολουθούνται τα βήματα:

  1. Γενική διατύπωση του ερευνητικού θέματος.
  2. Διευκρίνιση του επιστημονικού θέματος.
  3. Διατύπωση του ερευνητικού θέματος.
  4. Διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων.
  5. Διατύπωση ερευνητικών υποθέσεων.

Ανακεφαλαίωση

  • Η εκπαιδευτική έρευνα ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα, με πρώτο τον ορισμό του ερευνητικού θέματος.
  • Οι πηγές για ερευνητικά θέματα περιλαμβάνουν τη θεωρία, την πρακτική εμπειρία και τη βιβλιογραφία.
  • Είναι κρίσιμο να περιορίσουμε ένα ευρύ θέμα σε ένα διαχειρίσιμο και εστιασμένο ερευνητικό ερώτημα.

Ανακεφαλαίωση

  • Ένα καλό ερευνητικό θέμα είναι ενδιαφέρον, ερευνήσιμο, σημαντικό και διαχειρίσιμο.
  • Η υπόθεση είναι μια ελέγξιμη πρόβλεψη για το αποτέλεσμα της έρευνας, βασισμένη σε λογικά θεμέλια.
  • Οι υποθέσεις διακρίνονται σε κατευθυντικές, μη-κατευθυντικές και μηδενικές.

Παραδείγματα

Ευχαριστώ